TÜRKÇE – DİLBİLGİSİ kelime (sözcük)




Yüklə 2.2 Mb.
səhifə3/81
tarix30.04.2016
ölçüsü2.2 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   81

7. SOYUT ANLAM


 Beş duyu organından biriyle algılanamayan, maddesi olmayan, varlıkları inançla ve his ile bilinen kavram ve varlıkları karşılayan kelimelere soyut kelimeler denir; bu kelimelerin gösterdiği anlam özelliklerine de soyut anlam denir.

 

Hayal, rüya, düşünce, menfaat, sevgi, korku, güzellik...

 

8. SOMUT ANLAM


 Beş duyu organında biriyle algılanabilen, maddesi olan kavram ve varlıkları karşılayan kelimelere somut kelimeler denir; bu kelimelerin gösterdiği anlam özelliklerine de somut anlam denir.

 

Ağaç, taş, ev, mavi, soğuk, su, masa, yol, yürümek, koşmak...

 

Soyut anlamlı kelimeler mecazlı kullanılarak somuta aktarılabilir.

 

Yazınızda kuru bir anlatım görüyorum.”



Adam yıldızlara basa basa yürüyordu.”

 

9. GENEL ve ÖZEL ANLAM


 Genel anlamlı kelimeler birden fazla kelimeyi bünyesinde bulunduran, birden çok türü kapsayan kelimelerdir. Özel anlamlı kelimeler ise daha dar bir anlamı, kesin ve net olarak anlatır. Anlam özelleştikçe kesinlik de artar.

 

VarlıkÒcanlıÒinsanÒAhmet



MetinÒparagrafÒcümleÒkelimeÒheceÒharf

 

KELİME GRUPLARI



Kelime Gruplarının Görevleri ve Özellikleri

1. İSİM TAMLAMALARI

Tanımı

Özellikleri

a. Belirtili İsim Tamlaması

b. Belirtisiz İsim Tamlaması

Takısız isim tamlaması

Zincirleme isim tamlaması

Karma tamlama

 

 

 

KELİME GRUPLARI


 

Yan yana dizilen kelimeler, ya yargı bildirerek cümleyi, ya da varlık ve hareketleri karşılayarak kelime gruplarını meydana getirirler. Bu diziliş, Türkçenin söz diziminin bazı kurallarına bağlıdır. Türkçe söz diziminin en belirgin özelliği, ana unsurun genellikle sonda bulunmasıdır.

 Kelimelerin, bir varlığı, kavramı, niteliği, durumu, hareketi karşılamak üzere, belirli kurallar içinde yan yana gelerek oluşturdukları kelime topluluklarına kelime grubu denir.

 Varlıklar, kavramlar, nitelikler, durumlar, hareketler birer kelimeyle de karşılanır. Ama bir kelime bunlardan birini karşılamaya yetmiyorsa, yani bir varlığı, kavramı, niteliği, durumu, hareketi ancak birden fazla kelimeyle karşılayacaksak kelime gruplarını kullanırız.

 Kelime ile kelime grubu arasındaki fark, kelime grubunun belli kurallar dahilinde bir araya gelen kelimelerden oluşuyor olmasıdır. Yani kelime grubunun birden fazla kelimeden oluşması.

 

Kelime Gruplarının Görevleri ve Özellikleri


 

]Tek kelime ile karşılanmayan varlık, kavram, nitelik, durum ve hareketleri karşılar. Kelime grupları, kavramları en verimli şekilde dile getirmede kullanılan kolaylıklardır.

 Meselâ, “ipek” ve “böcek” kelimeleri tek başlarına birer varlığı karşılarlar. Ama “ipek böceği” kelime grubunun karşıladığı varlığı tek kelime ile karşılayamayız.

 

Bunun gibi “telefon etmek, kör olmak, fotoğraf makinesi” kavramlarını da tek kelime ile karşılamak mümkün değildir.

 ] Kelime gruplarının en küçüğü iki kelimeden oluşur.

 ]Varlık, kavram, nitelik, durum ve hareketleri, anlamlarını genişleterek, belirterek, pekiştirerek, niteleyerek karşılar.

 Meselâ, Çocuk çiçeği arkadaşına uzattı. cümlesini, Küçük çocuk, elindeki kır çiçeklerini çok sevdiği arkadaşına uzattı. şeklinde, varlıkların nitelik ve niceliklerini de bildirerek ifade edebiliriz.

 ]Cümle ve diğer kelime grupları içinde, tek kelime gibi (isim, sıfat, zarf ve fiil) görev yapar.

 

Küçük çocuk, / elindeki kır çiçeklerini / çok sevdiği arkadaşına / uzattı.



İsim isim isim fiil

 

Dallarda uzanan hışırtılar, / ağaçtan ağaca sürüklenerek, / ormanın kızıl



İsim zarf isim

derinliklerinde / kayboluyordu.

fiil

 

elindeki / kır çiçeklerini



isim

 

çok sevdiği / arkadaşına



sıfat

 

Dallarda uzanan / hışırtılar,



sıfat

 

ağaçtan ağaca / sürüklenerek,



ikileme

 

ormanın / kızıl derinliklerinde



isim

 

]Ana unsur grubun sonundadır.

 

Yemyeşil ovalar ana unsur: ovalar

Kuş sesleri ana unsur: sesler

 

Fiile dayalı gruplarda hareketin oluş sırası gösterilir.

 

Gülü koparıp koklayınca önce koparma, sonra koklama

 

Birleşik fiille edat grubunda ana unsur başta bulunur.

 

Gelebilmek ana unsur: gelmek

Adam gibi ana unsur: adam

 

]Kelime gruplarında unsurların sırası, konuşma ve şiir dilinde değişebilir, araya gruba dahil olmayan kelimeler girebilir.

 

Hakkıdır Hakk’a tapan milletimin istiklâl.

Gönlümü, Maraşlı’nın yaktı kara haberi.

Açılan bir gülsün sen yaprak yaprak.

 

Kandilli yüzerken uykularda,



Mehtabı sürükledik sularda.

 

Sırtına Sakarya’nın Türk tarihi vurulur.



Hâlâ dilimdedir tuzu engin denizlerin.

 

]Kelime gruplarının diğer kelimelerle ve kelime gruplarıyla ilişkisi, grubun sonundaki çekim ekleriyle sağlanır. Bu çekim ekleri sadece grubun son kelimesine değil, o gruba aittir.

 

Çalışkan insan, kendi varlığında hüküm süren bir aheng-i bütün kâinat-a nakleder.

 

]İkiden fazla kelimeden oluşan gruplarda içe içe geçmiş, birbirini tamamlayan başka kelime grupları da bulunur.

 

Küçük oda

soluk ışık

mumun soluk ışığı

Küçük odadaki mumun soluk ışığı

 

]Kelime gruplarının vurgusu grubun yapısına göre değişir.

 

Küçük odadaki mumun soluk ışığı

bütün kâinat

 

 



Türkçedeki kelime grupları şunlardır:

  

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   81


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə