Hüseyin mert



Yüklə 36.66 Kb.
tarix11.04.2016
ölçüsü36.66 Kb.
YENILEME FONU UYGULAMASI VE

MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Hüseyin MERT


SMMM
  1. GİRİŞ

Amortismana tabi iktisadi kıymetler, işletme faaliyetlerinin yürütülmesi için iktisap edilen ve bir yıldan uzun süreli kullanılan varlıklardır. Bu varlıklar satış amacıyla iktisap edilmezler. Dolayısıyla bu varlıkların satışından doğan karlar, işletmenin esas faaliyetlerinden doğan ticari karlardan farklı değerlendirilmelidir. Sabit varlık satışından doğan karların belli bir kısmı enflasyon oranının yüksek olmasından kaynaklanan fiktif kardır. Bu kısım sermaye değer artış kazancıdır. Bunun belirli bir süre vergi dışı bırakılması işletmenin varlıklarını yenileyebilmesi olanağı sağlamak içindir. Bu yönde bir işlev yerine getirmek amacıyla yenileme fonu uygulamasına mevzuatımızda yer verilmiştir. Yenileme fonu uygulaması ile işletmelere bir oto- finansman olanağı sağlanmıştır.



  1. YENİLEME FONU

213 Sayılı V.U.K.'nun 328 ve 329'uncu maddeleri hükmü gereği amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması veya hasara uğraması hallerinde varlığın satış değeri veya sigorta tazminat değeri ile net aktif değeri arasındaki fark Dönem Kan veya Zarar hesabına geçilir.



Varlığın net defter değeri, aktif değerinden o varlıkla ilgili birikmiş amortismanın çıkartılması suretiyle bulunur.
Yine yasanın ilgili hükümleri gereğince, satılan veya hasara uğrayan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi, işin mahiyetine göre zararı bulunur veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu taktirde satışları doğan kar veya tazminat fazlası, yenileme giderlerini karşılamak üzere pasifte geçici bir hesapta azami üç yıl süre ile tutulabilir. Bu süre içinde kullanılmamış olan karlar üçüncü yılın vergi matrahına ilave edilir. Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu karlar o yılın matrahına eklenir. Bu esaslar dahilinde yeni değerlerin iktisabında kullanılan kar veya tazminat fazlası, yeni değerler üzerinden bu kanun hükümlerine göre ayrılacak amortismanlara mahsup edilir. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itfa edilmemiş olarak kalan değerlerin amortismanına devam olunur.
Yukarıdaki açıklamalar sonucunda yenileme fonu ayırabilmenin koşullan şöyle özetlenebilir:
1- Mükellefin Bilanço Esasına göre defter tutan Gelir veya Kurumlar Vergisi mükellefi olması gerekir.
Yasal düzenlemede, doğrudan yenileme fonu uygulamasından Bilanço esasına göre defter tutan mükellefler yararlanır ibaresi yoktur. Ancak genel muhasebe işleyişi, tekniği gereği işletme hesabı esasına göre defter tutan mükellefler, yenileme fonu ayırma olanağından yararlanmalar. Ayrıca her iki yasa maddesinde yenileme fonunun üç yıl bilançonun pasifinde geçici bir hesapta tutulabileceği hükmü bulunmaktadır. İdari yargının da görüşü bu yöndedir. (Danıştay 4. Dairesi 19.1.1982 Tarih ve E. 1981 /306-K. 1982/ 100 sayılı kararında işletme hesabı esasında defter tutan yükümlünün yenileme fonu ayıramayacağına karar vermiştir) .
2- Yenileme fonu ayrılabilmesi için iktisadi kıymetin yenilenmesinin işin mahiyetine göre zaruri olması veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilip teşebbüse geçilmiş olması gerekir.
İktisadi kıymetin yenilenmesinin işin mahiyetine göre zorunluluk içermesi halinde her hangi bir sorunun doğmayacağı açıktır. Ancak bunun açık olmadığı durumlarda yasa işletmeyi idare edenlerce karar alınması ve teşebbüse geçilmiş olması zorunluluğunu getirmiştir. Ancak bu konuda kararın nasıl alınacağı, belgelendirileceği ve teşebbüse geçilmiş olunması konusunda yasada tam açıklama yapılmamıştır. Bu nedenle doğabilecek bir sorunun çözümünü kolaylaştırmak için idare edenlerce yazılı karar alınması ve varlık alımı ile ilgili yazışmalarda bulunulması, teklif mektubu alınması vs. girişimler yararlı olacaktır.
3- Fonun alımında kullanıldığı varlığın, satılanla aynı nitelikte bir varlık olması gerekir.
Fon ancak satılan iktisadi kıymetin yerine aynı nitelikte bir kıymet alımı amacıyla ayrılabilir. Örneğin; Üretimde kullanılan bir makinanın yerine daha gelişmiş teknolojiye dayalı çalışan başka bir makina alınabilir. Ancak onun yerine personelin taşınmasında kullanmak üzere otobüs alınamaz.
4- Yenileme fonu üç yıl pasifte geçici bir hesapta tutulabilir. Yasal düzenleme yenileme fonunun azami üç yıl yenileme giderlerinin karşılanması amacıyla pasifte geçici bir hesapta tutulabileceği hükmünü getirmiştir. Ancak düzenlemede bu üç yıllık sürenin hangi tarihte başlayacağı konusunda bir açıklık yoktur. Bu konuda uygulamada üç ayrı görüş öne sürülmektedir:
a) Sürenin başlangıç tarihi olarak satın alma tarihinin esas alınması,

b) Satın alma yılını birinci yıl olarak kabul eden görüş,

c) Satın alma yılını takip eden yılı birinci yıl olarak kabul eden görüş.
Ancak yasal düzenleme satıştan doğan karın veya tazminat fazlasının yeni varlığın alımında kullanılmak üzere üç dönem vergilendirilmeyeceğini getirmiştir. Dolayısıyla ilgili varlığın alındığı yılı birinci yıl kabul eden görüşün doğru olduğu düşüncesindeyim.
5- Yenileme fonunun, alınan varlığın amortisman giderlerinden mahsup edilmesi gerekir.

Yenileme fonu, alınan varlığın yıl sonu hesaplanan amortismanlarından mahsup edilir. Yenileme fonu tamamen mahsup edilene kadar yeni varlığın amortismanı giderleştirilemez.


III. MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

X Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi aktifinde kayıtlı değeri 70 milyon TL, Birikmiş Amortismanı 52.500.000.- TL olan üretimde kullanılan bir makinayı yenilemek amacıyla 20.5.1994 tarihinde peşin olarak 40.000.000.-TL'ya satmıştır. Yeni makina işletme tarafından 20.9.1994 tarihinde 90.000.000.-TL'ya peşin olarak satın alınmış olup ekonomik ömrü 5 yıldır. (KDV muhasebeleştirme işlemlerinde dikkate alınmamıştır).


Önce eski makinanın satış kaydını yapalım:

--------------------------------- 20.5.1 994 --------------------------

100 KASA 40.000.000.-

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 52.500.000.-

253 TESIS, MAKİNA VE CİHAZLAR 70.000.000.-

679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR

VE KARLAR 22.500.000.-

679.01 Sabit kıymet satışından

doğan kar

Makina satış kaydının yapılması


-------------------------------------------------------------------------------

Yenilenmek amacıyla makina satıldığına göre satıştan doğan karın yenileme fonuna alınması gerekir.

--------------------------------- 20.5.1 994 -------------------------- ----

679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR

VE KARLAR 22.500.000.-

679.01 Sabit kıymet satışından

doğan karlar

549 ÖZEL FONLAR 22.500.000.-

549.01 Yenileme Fonu

Sabit Kıymet satış karının

Yenileme Fonuna aktarılması

Şimdi yeni makinenin satın alınmasıyla ilgili kaydının yapılması;

--------------------------------- 20.09. 1994 --------------------------

253 TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR 90.000.000.-

100 KASA 90.000.000.-

------- NOLU fatura ile makine alımı

----------------------------------------------------------------------------
Yeni satın alınan makinenin amortismanları yenileme fonu mahsup edilinceye kadar giderleştirilemeyecektir.
4008 sayılı yasa ile amortismanın hesaplanmasında kısıt dönem uygulaması getirilmiştir. Bu nedenle alındığı ay dahil olmak üzere o yılın bitimine kadar olan ay sayısı dikkate alınarak amortisman hesaplanacaktır. Ekonomik ömrü 5 yıl olduğuna göre amortisman oranı 1/5:0,20'dir.
1994 yılı amortismanı 90 milyonx0,20x4/ 12 : 6.000.000.-TL

1995 yılı amortismanı 90 milyonx0,20 : 18.000.000.-TL

1996 yılı amortismanı 90 milyonx0,20 : 18.000.000.-TL

1997 yılı amortismanı 90 milyonx0,20 : 18.000.000.-TL

1998 yılı amortismanı 90 milyonx0,20 : 38.000.000.-TL

1998 yılı amortismanı 30.000.000.-TL' dır. Çünkü 4008 sayılı

yasa gereği itfa edilemeyen amortisman son yıl giderleştirilir.



  1. 7/A SEÇENEĞİNE GÖRE;

1994 Yılı Amortisman Gideri

----------------------- ------- 31. 12. 1994 --------------------------

730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 6.000.000.-

730.6 Amortisman Gideri

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMAN 6.000.000.-

--------------------------------- 31. 12. 1994 --------------------------

549 ÖZEL FONLAR 6.000.000.-

549.01 Yenileme Fonu

730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 6.000.000.-

730.6 Amortisman Gideri

------------------------------------------------------------------------------

1995 Yılı Amortisman Gideri

--------------------------------- 31.12. 1995 -----------------------------

730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 18.000.000.-

730.6 Amortisman Gideri

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 18.000.000.-
--------------------------------- 31. 12. 1995 --------------------------

549 ÖZEL FONLAR 16.500.000.-

549.01 Yenileme Fonu

690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI 1.500.000.-


730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 18.000.000.-

730.6 Amortisman Gideri

---------------------------------------------------------------------------

1996 Yılı Amortisman Gideri

--------------------------------- 31.12. 1996 --------------------------

730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 18.000.000.-

730.6 Amortisman Gideri

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 18.000.000.-

--------------------------------- 31. 12. 1996 --------------------------

690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI 18.000.000.-

730 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 18.000.000.-

730.6 Amortisman Gideri

------------------------------------------------------------------------------

1996 yılında yapılan kayıtın aynısı 1997 ve 1998 yılında hesaplanan amortismanlar dikkate alınarak yapılacak.

B) 7/B SEÇENEĞİNE GÖRE;
1994 Yılı Amortisman Gideri

--------------------------------- 31.12.1994 ------------------------------

796 AMORTİSMAN VE TÜKENME

PAYLARI 6.000.000.-

796.03 Genel üretim gideri

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 6.000.000.-

------- ------------------------ 31.12.1994 -----------------------------

549 ÖZEL FONLAR 6.000.000.-

549.01 Yenileme Fonu

796 AMORTİSMAN VE TÜKENME PAYI 6.000.000.-

796.03 Genel Üretim Gideri

----------------------------------------------------------------------------

1995 Yılı Amortisman Gideri

--------------------------------- 31.12. 1995 --------------------------

796 AMORTİSMAN VE TÜKENME

PAYLARI 18.000.000.-

796.03 Genel üretim gideri

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 18.000.000.-


--------------------------------- 31.12. 1995 --------------------------

549 ÖZEL FONLAR 16.500.000.-

549.01 Yenileme Fonu

690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI 1.500.000.-

796 AMORTİSMAN VE TÜKENME PAYI 18.000.000.-

796.03 Genel üretim

----------------------------------------------------------------------------

1996 Yılı Amortisman Gideri

--------------------------------- 31. 12.1996 --------------------------

796 AMORTİSMAN VE TÜKENME PAYI 18.000.000.-

796.03 Genel Üretim Gideri

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 18.000.000.-

-------------------------------- 31. 12. 1996 --------------------------

690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI 18.000.000.-

796 AMORTİSMAN VE TÜKENME PAYI 18.000.000.-

796.03 Genel Üretim Gideri

-----------------------------------------------------------------------------

1996 yılında yapılan kayıtın aynısı 1997 ve 1998 yılında hesaplanan amortismanlar dikkate alınarak yapılacaktır.


C) YENİLEME FONUNUN KULLANILMAMASI

Şayet yenileme fonu üç yıl içinde kullanılmamış ise üçüncü yıl sonunda aşağıdaki kayıtlar yapılacaktır:

------------------------------- 31. 12. 1996 ----------------------------

549 ÖZEL FONLAR 22.500.000.-

549.01 Yenileme Fonu

679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR

VE KARLAR 22.500.000.-

679.01 Sabit varlık satış karı

--------------------------------- 31.12.1996 --------------------------

690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI 22.500.000.-

679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR

VE KARLAR 22.500.000.-

679.01 Sabit varlık satış karı

----------------------------------------------------------------------------



IV. SONUÇ

Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere sabit varlık satışından doğan karlar yerine aynı nitelikte bir varlık alınması zarureti olması veya bu yönde karar alınması koşuluyla üç yıl vergilendirilmeksizin bilançonun pasifinde geçici bir hesapta tutulabilir. Yeni alınan varlığın amortismanı yenileme fonundan mahsup edilir. Üç yıl içerisinde fon kullanılmaması durumunda üçüncü yıl vergilendirilir.

Yüklə 36.66 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azrefs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin