Bilgisayar Ders Notları Dr. Hüseyin Arak BİLGİsayar nediR?




Yüklə 173.13 Kb.
tarix20.04.2016
ölçüsü173.13 Kb.

Bilgisayar Ders Notları Dr. Hüseyin Arak

BİLGİSAYAR NEDİR?

Evlerimizde ve iş yerlerimizde iş amaçlı veya kişisel olarak kullandığımız masa üstü bilgisayarlar PC (Personel Computer = Kişisel Bilgisayar) olarak adlandırılır. Ayrıca yine kişisel olarak kullanılabilen taşınabilir, çanta şeklinde bilgisayarlar da vardır. Bunlar da NOTEBOOK veya LAPTOP olarak adlandırılır. Bu ders notlarında PC türü bilgisayarlar anlatılacaktır.


Bilgisayarın Tanımı:

Giriş birimleri ile dış dünyadan aldıkları veriler üzerinde aritmetiksel ve mantıksal işlemler yaparak işleyen ve bu işlenmiş bilgileri çıkış birimleri ile bize ileten, donanım (Hardware) ve yazılım (software) dan oluşan elektronik bir makinedir.


Kullanım Alanları: Başta toplumu yakından ilgilendiren; Bankacılık, vergi, hukuk, ticaret, pazarlama, işletme, mühendislik ve bilimsel tüm alanlarda zorunlu bir ihtiyaç olarak kullanılmaktadır.
Bilgisayarın Tarihi Gelişimi:

(sunu1.tarihçe)


Bazı Bilgisayar Kavramları:

Veri: Bilgisayara yüklenen işlenmemiş (ham) bilgi demektir. Bilgisayar sonuçlara ulaşmak için bizim daha önce yüklediğimiz verileri kullanır.
Bilgisayar Verileri Nasıl İşler:

Bilgisayar verilen bilgileri belirlenen bir programa göre isteyen veya geriye gönderen 2 lik sayı sisteminde oluşturulmuş elektronik devrelerden müteşekkil; çok yönlü bir cihazdır. İşlemlerde sadece 0 ile 1 kullanılır.


Bilgisayarda Bellek Birimleri:

Bilgisayarda 0 ve 1 ‘lerden oluşan her birimin biri bit’tir. Her karakter (harf, rakam, nokta) 8 bit ile ifade edilir.


En küçük birim BIT tir.

1 BYTE = 8 Bit

1 Bit 0 ya da 1'den (kapalı devre=0, açık devre=1) oluşur.

1 BYTE 1 karakterdir.

1024 BYTE = 1 KiloByte'dır. (KiloByte = KB)

1024 KB = 1 MegaByte'dır. (MegaByte = MB)

1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB)

1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB)


Bilgisayar iki ana unsurdan oluşur : Donanım - Yazılım
A-Donanım (Hardware): Bilgisayarların fiziksel kısımlarına donanım denilmektedir. Donanım, bilgisayarın fiziksel yapısını ifade eder ve her türlü mekanik ve elektronik cihazlardır. Fiziksel yapı sadece bir metal yığınıdır. Elle tutulabilirler. Ekran, klavye, Sabit disk (harddisk), fare, yazıcı, bellek, mikroişlemci, tarayıcı, v.s.
Günümüzde kullanılan bir PC’de aşağıdaki aygıtlar standart olarak bulunmaktadır:


Anakart (Mainboard)

PC nin diğer tüm parçaları anakart üzerine takılır.

PC nin içindeki tüm veri akışını düzenleyen, diğer bileşenler arasındaki koordinasyonu sağlayan aygıttır.



Kasa

Anakart ve diğer tüm iç donanım aygıtları kasa içine monte edilir.

İşlemci (CPU)

PC nin beynidir. Yapılacak her işleme o karar verir ve bununla ilgili diğer aygıtları yönlendirir.

Bellek (RAM)

Kayıtlı programları ve belgeleri açtığımız ve üzerinde çalıştığımız aygıttır. Bilgileri kalıcı olarak tutmaz.

Sabit Disk (Harddisk)

Programlarımızı ve belgelerimizi kalıcı olarak tuttuğumuz standart bilgi saklama aygıtıdır.

Ekran kartı

Monitörün görüntü kablosunun takıldığı aygıttır. Monitörün görüntü kalitesi buna bağlıdır.

Monitör

PC nin standart çıkış birimidir. Monitörün boyutu, düşük radyasyonlu ve titreşimsiz olma özelliği önemlidir.

CD-ROM sürücüsü

Artık bir çok program CD ye yüklenerek dağıtıldığı için, PC lerin vazgeçilmez bir aygıtı haline gelmiştir.

Ses kartı

Yine PC lerde vazgeçilmez hale gelen bir aygıttır. Bir çok programda ses unsuru da kullanılmakta olduğu için her PC de kullanılmaktadır.

Disket sürücüsü (Floppy disk driver)

Disketler küçük ve çabuk bozulabilen bilgi saklama aygıtları olmakla birlikte halen ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle her PC de bir disket sürücüsü bulunmalıdır.

Klavye

PC nin standart bilgi giriş aygıtıdır.

Fare

Windows’un kullanılmaya başlaması ile vazgeçilmez hale gelen bir aygıttır.

Hoparlör + Mikrofon + Kulaklık

Ses kartı bulunan bir PC de bir hoparlör bulunması kaçınılmazdır. Diğerleri isteğe bağlıdır.


KASA: Kasa, bilgisayar içinde bulunan donanımların birarada bulunmasını sağlayan mekanik donanımın adıdır. Bütün elektrik ve elektronik donanım ve parçaların toplandığı yerdir.

3 ÇEŞİT KASA VARDIR:

-- AT KASA (MİNİ TOWER)

-- ATX KASA (MİDİ TOWER)

-- DESKTOP CASE

1. Anakartlar

Bilgisayar çevre donanımlarını, belleklerini ve merkezi işlem birimini bünyesinde birleştiren elektronik devrenin adıdır. Ana kart, CPU, BIOS, bellek, depolama aygıtı arabirimleri, seri ve paralel portlar, genişleme yuvaları ve ekran, klavye gibi çevre ünitelerinin denetleyicilerini bulundurur. Bu cihaz bilgisayarın ana parçasıdır. Her geçen gün değişen CPU ‘lara göre yeni anakart üretilmektedir.


Bir PC’ yi daha iyi bir modele çevirmek için ana kartı değiştirmek gerekir. Ana kartla birlikte sadece CPU değil, ROM ve ana bellek de daha iyi modele geçirilmiş olur. Ancak bu işlem sırasında genişleme kartlarının yeni ana kartla uyumlu olmasına dikkat edilmelidir.
Anakart fiberglastan yapılmış, üzerinde bakır yolların bulunduğu bir levhadır. Günümüzde kullanılan anakartların üzerinde şu elemanlar bulunur:


  • Güç kaynağı girişi

  • BIOS

  • İşlemci yuvası

  • Chipsetler

  • Bellek yuvaları

  • Genişleme yuvaları

  • Portlar

  • IDE, UDMA ve SCSI bağlantı yuvaları

  • Floppy bağlantı yuvası

  • Diğer yardımcı devreler


POVER SUPPLY: Güç kaynağı kasa içinde bulunan elektronik cihazların elektrik ile beslenmesini sağlayan elektronik cihazdır.

Watt: Güç kaynağı kapasitesi watt birimi ile ölçülmektedir. Bir bilgisayar ortalama 200 watt enerji harcar.

AC: Şehir şebekelerinde kullanılan akımdır.

İŞLEVİ: Power Supply şehir şebekesindeki akımı düşürür veya doğrultur.


Bios

Bir otomobilin çalışması için nasıl marş motoru gerekiyorsa, bir bilgisayarın çalışması için de BIOS gereklidir. Bu benzetmeden de anlaşılacağı gibi BIOS, bilgisayarın açılabilmesi için gerekli bir aygıttır. Bu aygıtın üzerinde üretici firmanın hazırlayıp yüklediği bir yazılım vardır. BIOS yazılımı sistemin açılış sırasında ana karta bağlı diğer aygıtların açılmasını ve test edilmesini sağlar.


BIOS’un sistemi açıp test edebilmesi için sisteme bağlı donanımların özelliklerini bilmesi gerekir. Bu bilgiler bilgisayar kapalı bile olsa silinmemelidir.

Örneğin hard diskin özellikleri, sistem saati gibi.
İşlemci Yuvası

Günümüz işlemcileri slot veya soket yapıda olup, anakartlar üzerinde de işlemci için ya soket ya da slot şeklinde bir yuva bulunmaktadır. Bazı anakartlarda hem slot hem soket işlemci yuvası da mevcuttur. Bazı anakartlarda ise birden çok işlemci takılabilmesi için daha fazla soket veya slot bulunabilmektedir. Özellikle server (sunumcu) olarak kullanılan bilgisayarlarda bu tür anakartlar kullanılmaktadır.


Chipsetler

Bir anakartın üzerinde genellikle iki adet bulunan elektronik devrelerdir. Bunlar işlemci ile diğer birimler arasında ilişkiyi sağlarlar. Anakart üzerindeki chipsetlerin performansı işlemcininki ile uyumlu olmalıdır.


Portlar

Anakartın dış donanım aygıtları ile iletişimini sağlayan kapılardır. Günümüz anakartları üzerinde şu portlar standart olarak bulunmaktadır :




PS/2 portları

Klavye ve fare bağlamak için iki adet bulunur.

COM1 ve COM2 portları (seri portlar)

İletişim portlarıdır. Eski tip seri fareleri bu tip portlara bağlayabiliriz. Ayrıca harici modem bağlantısı, doğrudan kablo bağlantısı için de kullanılabilirler.

LPT1 portu

(paralel port)



Yazıcı portudur. Ayrıca doğrudan kablo bağlantısı için de kullanılabilir.

USB portu

Yeni tip bir port türüdür. Aynı anda 128 aygıtın birden bağlanabilmesine olanak verir. Bu porta USB desteği olan aygıtları özel kablosu ile bağlayabiliriz. Diğer port türlerine göre daha hızlıdır.

Eski anakartlarda klavye, fare, iletişim ve yazıcı bağlantı portlarını anakart üzerine entegre olarak değil, bir kontrol kartı üzerine bağlı olarak görebiliriz.


Floppy Bağlantı Yuvası

Disket sürücüyü bağlamak için kullanılır. 30 pinlik bir bağlantı yuvasıdır. Bu yuvaya yine 30 pinlik bir data kablosu ile disket sürücüsü bağlanır.


2- İşlemciler

Merkezi İşlem Birimi (CPU -Central Processing Unit):

Ana İşlem Ünitesi, Merkezi İşlemci ya da kısaca mikroişlemci. Bilgisayarın beyni de denilebilir. Yönetim ve kontrolü burada yapılır. Bilgisayarın program komutlarını bellekten aldıktan sonra kodlarını çözen ve karşılığı olan işlemleri yerine getiren merkez birimi.

CPU genellikle bilgisayarın beyni olarak tanımlanır. Çünkü tüm işlemler CPU tarafından yapılır. Bu nedenle bir bilgisayarın işlem yeteneği ve hızı işlemcisinin yeteneği ve hızıyla doğrudan ilgilidir.
Üç bölümden oluşur;

*Aritmetik ve Mantık Birimi (Arithmetic & Logic Unit -ALU):

Dört işlem, verilerin karşılaştırılması, karşılaştırmanın sonucuna göre yeni işlemlerin seçilmesi ve kararların verilmesi bu birimin görevidir.
*Kontrol Ünitesi ( Control Unit -CU) : Işlem akışını düzenler, komutları yorumlar ve bu komutların yerine getirilmesini sağlar.
*Ana Bellek (Main Memory): Bilgisayar girilen bütün veriler ve işlemler sonucunda elde edilen tüm çıktılar bilgisayarın ana belleğinde saklanır. Saklanan bilgiler istenirse daha sonra yeniden kullanılabilir.
İşlemci ya da Mikroişlemci olarak adlandırılan bu aygıt tüm sistemin beynini oluşturur. Yapılacak işlerle ilgili tüm komutları işlemci verir. Gelişmiş bir işlemci milyonlarca transistör bulunmaktadır. Güncel işlemcilerden Intel Pentium III işlemcisinde 28 milyon, Pentium IV işlemcisinde 42 milyon transistör kullanılmıştır. Dünyada işlemci üreten az sayıda firma vardır. Bunlardan Intel en yaygın kullanılan işlemci markasıdır.
3- RAM Bellek ( Random Access Memory) = ( Rastgele Erişimli Bellek) -yazar, siler
Bilgisayarın ana kart hafızasıdır. Elektronik devre elemanlarından oluşur. Üzerinde verileri saklayan Flip- Floplardan oluşmuş entegreler vardır. Verileri saklarken enerjiye ihtiyaç duyar. Bilgisayar kapandığında kendini sıfırlar. RAM veri saklama ortamı değildir. Bu hafızada programlar ve işlenecek veriler çalıştırılır. 60-70 noune saniye (10-9 saniye) civarında çalışır.
RAM Bellek, bir programla ilgili işlem görecek tüm komut ve verilerin, işlem sonucu ortaya çıkan sonuç bilgilerinin geçici olarak tutulduğu kayıt ortamıdır. Disklerde kayıtlı program ve bilgiler üzerinde çalışılmak üzere belleğe çağırılır. Buna açmak da denir.
RAM, elektrik akımı ile çalışır ve sistem açık olduğu sürece aktiftir, sistem kapandığında silinir. Bu nedenle bellekte çalışılan bilgiler sadece bilgisayar açık olduğu sürece burada tutulur. Buradaki bilgileri kalıcı olarak saklamak için çalıştığımız programı kapatmadan önce üzerindeki çalıştığımız bilgileri diske saklamak gerekir.
Eski bilgisayar sistemlerinde kullanılan programlar az yer tuttukları için, PC’de ihtiyaç duyulan bellek miktarı 1, 2 veya 4 Megabyte olarak yeterli oluyordu. Günümüz bilgisayarlarında Windows 95-98-2000 gibi işletim sistemleri kullanıldığından bellek miktarı daha fazla olması gerekiyor.
Programların ve verilerin kullanıldıkları zaman geçici olarak depolandıkları yerdir. CPU'da işlemler yapılırken ana bellekte saklanan veriler kullanılır ve işlenen veriler (bilgi) RAM bellekte tutulur. Elektrik kesildiğinde bellekteki veriler kaybolur.

4- Ekran Kartları

Ekranda oluşacak görüntü işlemci ile monitör arasındaki bir arabirim olan Ekran Kartında toplanır. Ekran kartları çözünürlük, renk ve hızlarına göre şu türlerdedir :




MDA

(Monochrome Display Adapter)



PC lerin ilk yıllarında en çok kullanılan siyah beyaz ekranlarda kullanılan ekran kartlarıdır.

720 x 350 pixel çözünürlüğe sahiptir.



CGA

(Color Graphics Adapter)



IBM tarafından üretilen ilk renkli ekran kartıdır.

16 renkte 160 x 100 pixel çözünürlük,

2 renkte 640 x 200 pixel çözünürlük.


EGA

(Enhanced Graphics Adapter)



CGA dan sonra çıkarılan daha gelişmiş bir ekran kartı türüdür.

16 renkte 640 x 350 pixel çözünürlük,

65536 renge kadar görüntü desteği vardır.


VGA

(Video Graphics Adapter)



Öncekilerine göre daha gelişmiş bir ekran kartı türüdür.

256 renkten 24 milyon renge kadar renk desteği vardır.

Bu kartın daha gelişmişi olan SVGA kartlarda ise üzerinde takılı bulunan bellek miktarına göre 17 milyar renge kadar destek verebilmektedir.


XGA ve PGA

(Extended Graphics Adapter

Professional Graphics Adapter)


Bu tür kartlar daha gelişmiş olup, profesyonel grafik uygulamalarında kullanılmaktadır.


Ekran kartları ile ilgili bazı terimler:

Çözünürlük:

Ekranda gösterilebilecek pixel (nokta) sayısını belirler. Her monitör yatay ve dikey olarak çizilmiş noktalar kümesinden oluşur. Pixel denilen bu noktalar renkleri oluşturur. Çözünürlük arttıkça bir alana düşen nokta sayısı da artar. Bu artış o alandaki görüntü kalitesini artırır. Örneğin; 640 x 480 çözünürlüğe sahip bir ekranda; yatay olarak 640, dikey olarak 480 nokta görüntülenir. Çözünürlüğü 800 x 600 değerine yükselttiğimizde görüntü kalitesi daha artar. Ancak ekran kartının verebileceği çözünürlük değerlerini monitörümüzün desteklemesi gerekir.


Ekran belleği:

İşlemciden gönderilen bilgiler ekrana iletilmeden önce ekran kartının belleğinde tutulur. Ekran belleğinin büyüklüğü bilgisayarımızın hızını etkiler. Zira ekran belleği küçük olursa işlemci ekran kartına bilgi göndermek için daha çok meşgul olur. Bu da hızı düşürür. Eski sistemlerde 1 Mb ekran belleği tüm işler için yeterli olmakta idi. Günümüzde ise bilgisayar bir multimedya aracı haline dönüştüğünden dolayı (oyun programları, film CD leri kullanımı gibi) daha hızlı görüntü üretme ihtiyacı bulunmaktadır. Bu nedenle ekran kartlarında kullanılan bellek 8, 16, 32 ve hatta 64 Megabyte değerlerine kadar ulaşmıştır. Hatta bazı ekran kartlarında ayrı bir işlemci bulunmaktadır. Bu da bilgisayarın ana işlemcisinin yükünü azalmakta ve sistemi hızlandırmaktadır.


Windows’ta Görüntü Ayarlarını değiştirme:

Görüntü ile ilgili renk ve çözünürlük değerlerini değiştirmek için;

*Masaüstünde fareye sağ klikleyin

*En alttaki Özellikler seçeneğine girin

*Görüntü Özellikleri penceresinde Ayarlar sekmesine geçin

*Aşağıda resmi görülen ekranda renk ve çözünürlük değerlerini isteğe bağlı değiştirin.


Not: Bu ekranda monitörünüzün ve ekran kartınızın türünü de görebilirsiniz. Eğer Windows kurulurken ekran kartını algılayamamışsa veya ekran kartının sürücü yazılımı silinmişse burada Standart Görüntü bağdaştırıcısı (VGA) gibi bir ifade görebilirsiniz. Bu durumda sadece 16 renkte ve 640 x 480 çözünürlükte çalışabilirsiniz. Bu durumda yapılması gereken, ekran kartının sürücü yazılımını bulup yeniden yüklemek ve sistemi kapatıp açmaktır.
5. Monitör – Ekran:

Bilgisayarlarla kullanıcılar arasındaki görsel bağlantıyı sağlayan birim. Ekranlar büyüklüklerine, gösterdikleri renk sayısına ve destekledikleri çözünürlük oranlarına göre sınıflanır.

Bilgisayar sektöründe yaygın olarak kullanılan monitör türleri ve özellikleri

CRT

(Cathode Ray Tube)

Katot Işın Tüplü Ekran


Televizyon tüpü ile aynı prensipte çalışan ekran türüdür. Havası alınmış bir tüp içerisinde 3 adet elektron tabancası bulunur. Bu tabancalar ayrı ayrı yeşil, mavi ve kırmızı renkte elektron püskürtürler.

Renkli bir monitörde püskürtülen elektronlar monitör yüzeyindeki fosforlara çarparak onları parlatırlar. Bu parlaklık uzun sürmez. Bu nedenle elektron tabancalarının devamlı aynı işlemi yapması gerekir. Yani ekranı sürekli tazeler. Bu tazeleme satır satır yapılır.

Katot ışınları yaymasından dolayı dış ortama bir miktar radyasyon yayarlar.

Monitör büyüklüğü inch olarak ifade edilir. CRT monitörler 14, 15, 17, 20, 21 inch boyutlarında bulunmaktadır.



LCD (Liquit Cyrstal Display)

Likit Kristal Ekran



Daha çok taşınabilir bilgisayarlarda (Notebook türü) kullanılır. Ancak son yıllarda masaüstü PC ler için de bu tür monitörler üretilmektedir. Bu tür olanları fiyatı daha yüksektir.

LCD monitör, plastik bir tabaka içindeki sıvı kristalin ışığı yansıtması ilkesine dayalı olarak çalışır. Işığı yansıtarak görüntü verdiği için ışıksız bir ortamda hiçbir şey gözükmez.

LCD monitörlerde ekran tazeleme hızı düşüktür. Renk kontrasları azdır. Görüntü CRT monitör kadar net değildir ve hareketli görüntüler bulanık görünür.

CRT monitörlere göre daha az enerji harcarlar ve radyasyon yaymazlar.




Bazı monitör kavramları:

Non-interlaced: Titreşimsiz anlamına gelir. Monitörün hareketli görüntülerde titreşimsiz olarak görüntü vermesi özelliğidir. Günümüzde üretilen CRT monitörlerin tümü bu özelliğe sahiptir.

Dot pitch: Monitör görüntüsünde iki nokta arasındaki mesafeyi ifade eder. Bu mesafe azaldıkça görüntü daha iyi olur. Günümüz monitörlerinde Dot pitch değerleri 0,39 – 0,28 – 0,21 mm arasında değişmektedir.

LR (Low-radiation): Monitörün düşük radyasyon vermesi özelliğidir.
EPA ve Energy Star: Amerikan Enerji Kurumu (EPA), bir monitörün belli bir süre kullanılmaması durumunda Stand-by moduna geçerek minimum enerji tüketmesini ifade eden Energy Star adında bir standardı ortaya koymuştur. Günümüzde üretilen tüm monitörlerde bu standarda uyulmaktadır.
6- Sabit Diskler:

HARD DISK (SABİT DİSK)

Bilgisayarlarda bilgi depolama ünitesi. Sabit diskler büyük miktarda bilgiyi uzun süreli olarak saklamak için kullanılan manyetik disklerdir. Genellikle taşınabilir olma özelliği yoktur. Zaten bu yüzden de sabit disk adını almışlardır. Bilgisayar kasasının içinde kendileri için ayrılmış yuvalara yerleştirilirler. Sabit diskler özellikle disketlerle karşılaştırıldığında çok büyük miktarda bilgi depolama özelliğine sahiptirler.


Bilgisayar ortamında üretilen her türlü bilginin kalıcı olarak saklandığı, en yaygın kullanılan bilgi saklama aygıtlarıdır. Okuma ve yazma hızları diğer bilgi saklama aygıtlarından daha yüksektir. Havası alınmış kapalı bir kutu içerisinde bir silindirin üzerine yerleştirilmiş çok sayıda diskten ve bu diklerin her birine ayrı ayrı giden okuma-yazma kafalarından oluşur.
HDD İLE RAM ARASINDAKİ FARKLAR:

RAM hafıza HDD ten çok hızlıdır.

Bilgiler HDD’de plakalar üzerinde saklanırken RAM da çip’ ler üzerinde saklanır.

RAM uçucu hafızadır, yani elektrik kesilince içeriği silinir. HDD ise kalıcı hafızadır.


Yardımcı Bellekler: Bilgisayar içerisinde sabit disk (harddisk) denilen hafızalar bulunur. Sabit belleğin ana belleğe göre hem kapasitesi büyüktür, hem de enerji kesilse bile üzerinde kayıtlı bilgiler silinmez.
7- Disket sürücü ve Disketler:

DISK DRIVE: Disk sürücü.

Diske veri yazan ya da okuyan birim. Disk sürücüler okuyup yazdıkları disk tipine göre çeşitli isimler alır: Disketlere okuyup yazan disket sürücüler, optik disklere okuyup yazan optik sürücüler gibi...genelde, disk sürücü dendiğinde sabit disk sürücü kastedilir. Disk sürücüler bilgisayarın içine yerleştirilebileceği gibi, bir dış ünite olarak da bağlanabilir.

Disketlerin çalıştırma biçimleridir.bilgisayarda sürücü isimlerinin sonuna “ : ” işareti bırakılarak yazılır.Bir bilgisayar genel olarak aşağıdaki sürücü çeşitlerine sahiptir. En fazla 6 adettir.Bunlar;

1=A Disket

2=B Disket

3=C Harddisk

4=D Harddisk

5=E CD-ROM

6=F DVD-Rom
Bilgi saklama kapasiteleri düşük olan disketler genellikle küçük boyuttaki dosyaları taşımak veya yedek olarak saklamak için kullanılır. Kullanmak için önce formatlamak gerekir. Günümüzde en yaygın kullanılan disket türü 3,5 inch boyutunda 1,44 Megabyte kapasitesinde olan disketlerdir. Disketlerin içi dairesel bir yapıda olup track denilen izler ve sektör denilen alanlardan oluşur.
Disket üzerinde bulunan koruma (Write Protect) kapatıldığında disketteki bilgiler yalnızca okunabilir. Yazma ve silme işlemleri yapılamaz. Ancak koruma açıldığında yapılabilir. Disketler boyutlarına göre ikiye ayrılır:
Disket türleri :


Boyutu

Kapasitesi

5,25 inch

360 Kb (Double sided – Double density = Çift yüzlü çift yoğunluklu)

1,2 Mb (Double sided – High density = Çift yüzlü yüksek yoğunluklu)

3,5 inch

720 Kb (Double sided – Double density = Çift yüzlü çift yoğunluklu)

1,44 Mb (Double sided – High density = Çift yüzlü yüksek yoğunluklu)

2,88 Mb (Double sided – Extended density = Çift yüzlü geliştirilmiş yoğunluklu)

Disket sürücüsü türleri :



Boyutu

Kapasitesi

5,25 inch

360 Kb

1,2 Mb

3,5 inch

720 Kb

1,44

2,88

Görüldüğü gibi disketlerin türleri ile disket sürücülerinin türleri aynıdır. Disket sürücüler sahip oldukları kapasiteye eşit ve daha aşağı olan disketleri okuyabilirler.


Örneğin 3,5 inc – 1,44 Mb’lık bir disket sürücüsü yine aynı boyutta olan 1,44 Mb’lık ve 720 Kb’lık disketleri okuyup yazabilirler.
8- Cd-Rom – Cd-Writer – DVD-Rom Sürücüleri
CD-ROM: Compact Disk - Read Only Memory.

Yüksek kapasitede bilgi depolamak için kullanılan optik disklerdir. CD-ROM’ ların üzerine bilgiyi kaydedebilmek için özel araç kullanılır.


Eskiden kullandığımız programlar daha az yer kapladıkları için disketler üzerinde tutulurdu. Günümüzde kullanılan birçok program disketlere sığmayacak kadar çok yer kapladıkları için artık CD-ROM’lar yaygın olarak kullanılmaktadır. Hatta CD-ROM sürücüsü bir bilgisayarın vazgeçilmez bir aygıtı haline gelmiştir.
CD-ROM’lar ile ilgili iki tür sürücü vardır. CD-ROM sürücüleri sadece kayıtlı CD’leri okuma yeteneğine sahiptir. Boş CD’leri yazmak için kullanılan aygıtlar ise CD-Writer olarak adlandırılır. CD-Writer aygıtları hem okuma hem yazma yeteneğine sahiptir.

CD-ROM’lar 650 Megabyte civarında bilgi saklama kapasitesine sahiptir. Üzerinde program yüklü olarak aldığımız CD-ROM’lar sadece 1 kez yazılabilir özelliktedir. Bu CD’lere 1 kez kayıt yapıp kapattıktan sonra tekrar üzerine bir şey yazılamaz veya silinemez.

Bunun dışında yeniden yazılabilir CD’ler de vardır. Bu CD’lere CD-Writer aygıtları ile normal bir hard diski kullanır gibi çok defa yazma ve silme yapılabilir.
Not: 1 kere yazılabilir CD’lerde CD-R ifadesi, yeniden yazılabilir CD’lerde CD-RW ifadesi vardır.
CD-ROM sürücüyü veya CD-Writer aygıtını bilgisayarımızın ana kartındaki boş bir IDE yuvasına ayrı bir IDE kablosu ile veya hard diskin bağlı olduğu IDE kablosunda boş bir uç varsa bu kabloya bağlayabiliriz. Eğer SCSI bir CD-ROM Sürücüsü veya CD-Writer almışsak, bunu takmak için bilgisayarımızın anakartında bir SCSI bağlantı yuvası veya SCSI bir kontrol kartı bulunması gerekir.
DVD-ROM: Dijital Versatile Disk.

DVD’ler, CD’lere göre kapasiteleri çok daha fazla olan, genellikle film, müzik türü verilerin yüklendiği multimedya amaçlı olarak kullanılan aygıtlardır. DVD’leri okumak için kullanılan DVD-ROM sürücüleri CD-ROM ları da okuyabilmektedir. CD-Rom’ların yerini alması beklenen bir optik disk teknolojisidir. 133 dakikalık bir filmin tek bir diskte tutulması sağlanabilmektedir DVD-Romlarla. DVD-Rom oynatıcı denilen aletlerin normal CD-Romları da oynatması söz konusudur.


9- Ses Kartları – Sound card

Bilgisayarın sesi işlemesini sağlayan genişleme kartı. Bir ses kartı olmadan bilgisayar sadece bip sesleri ve oldukça mekanik melodiler çıkarabilir. Oysa pek çok yazılım ve CD-ROM’ lar çok daha yüksek kalitede bir ses çıkışına ihtiyaç duyar. Ses kartları, karta bağlanan hoparlörler aracılığıyla dijital ses elde edilmesini sağlar.


Eskiden bilgisayarda ses üretmekle ilgili kasa içinde takılı bulunan ve Speaker adıyla da anılan dahili küçük bir hoparlör kullanılırdı. PC’de üretilebilen ses beep sesinden öteye geçememekteydi. Günümüzde bilgisayarlar daha çok multimedya amaçlı kullanıldıklarından, ses kartı bilgisayarımızın vazgeçilmez bir parçası haline geldi.
Daha önceleri ISA veri yolu kullanan ses kartları kullanılmakta iken, şimdi PCI veri yoluna bağlanabilen ses kartları mevcuttur. Ses kartları bir mikrofon veya başka bir ses aygıtından (müzik setinden) alınabilecek sesleri dijital sinyale çevirerek bilgisayar ortamında kullanılabilir hale getirir. Ya da tam tersini yaparak bilgisayar ortamındaki dijital sesleri analog seslere çevirerek duyabileceğimiz hale getirir. (Hoparlörden çalma). Ses kartının bu işi yapması ile ilgili Sound Blaster adında bir standart oluşmuştur. Günümüz ses kartlarının tümü bu standarda uyumludur.

10- Klavye- keyboard

Bilgisayara veri girişi yapılan standart giriş aygıtıdır. Klavyeler üzerlerindeki harf tuşlarının dizilimine göre adlandırılır. Ülkemizde kullanılan iki tür klavye vardır. Bunlardan biri Q Türkçe Klavyedir. Harf dizilimi İngiliz alfabesine göre yapılmıştır. Ancak üzerinde Türkçe’deki noktalı harfler de bulunur. Diğer klavye türü ise Türkçe bir daktilonun harfleri ile aynı şekilde dizilmiştir. Buna da F Klavye denir.
Her bir harf için bir Ascıı kod, bu kodların birleştiği bir Ascii tablo vardır. Biz herhangi bir tuşa bastığımız zaman ascii tablodan harf yada işareti tanır ve basar. 102 tuş bulunur. XT ve AT olmak üzere iki çeşittir.
Klavye bir giriş ünitesidir. Klavyede bulunan tuşların görevleri şunlardır;
Klavye üzerindeki tuşları 4 kısımda inceleyebiliriz;

1. Fonksiyon tuşları

2. Daktilo tuşları

3. Nümerik tuşlar

4. Özel tuşlar
FONKSİYON TUŞLARI:

Bu tuşlar her programlama dilinde ve işletim sisteminde farklı görevler almıştır. F1 den F12 ye kadardır.


DAKTİLO TUŞLARI:

Bu bölümde A ile Z arası harfler 0 ile 9 arası rakamlar !,^,” , ? vb. gibi işaret tuşları ile bazı özel tuşlar bulunur.


NUMERİK TUŞLAR:

Bu bölümde 0 ile 9 arası rakamların yanında bazı özel fonksiyonlar bulunur. "NUM LOCK" bir kez basıldığında ışık söner ve rakamlar yerine özel fonksiyonlar çalışır.



ÖZEL TUŞLAR:

Backspace( işaretli tuş): İmlecin bulunduğu yerden sola doğru tek tek tamamını siler.
Delete (Del): İmlecin bulunduğu yerden sağa doğru tek tek siler.
Print Screen: Yazılan yazıyı yazıcıya yollar.
Caps Lock: (Bu tuş açıksa klavyenin sağ üst köşesinde ışık yanar.)

Büyük harf ya da küçük harf tuşu.


Num Lock: (Bu tuş açıksa klavyenin sağ üst köşesinde ışık yanar.) Bu tuş açıkken klavyenin sağ tarafında bulunan rakamları kullanabiliriz.
Scroll Lock: Bu tuşa basıldığında imleç kilitlenir ve ekran kayar.
Pause : Bu tuşa basıldığında ekran durur.
Insert : Araya yazı yazacağı zaman kullanılan bir tuştur.
Control+Alt+Del: Aynı anda basıldığında bilgisayarın açma –kapama düğmesine basmadan hafızayı tamamen silmemizi ve bilgisayarı yeniden başlatmamızı sağlar. Ayrıca tuş kilitlenmesini de açar.
Ctrl+C: İşletim sistemi komutlarını çalışma anında durdurur.
Ctrl+Break: Programlarda çalışmayı durdurur.
Bilgisayarınızda çalışırken herhangi bir şekilde yazdığımız harf tuşu işlemiyorsa ALT+ASCII (ASC 11,000 ile 25,000 arası rakamdır) yazılırsa o ekrana ait karakter ekrana gelir. Örnek ATL tuşu+115=M harfidir.
Bilgisayar açıldığında yanıp sönen göstergeye “İMLEÇ ” denir. İmleç her tuşa basıldığında sağa doğru kayar.
Home: İmleci satırın başına getirir.
End: İmleci satırın sonuna götürür.
Page up: İmleci bir ekran yukarı çıkarır.
Page Down: İmleci bir ekran aşağıya indirir.
Space Bar: (Harflerin altındaki uzun tuş) Yazı yazarken harf aralığı vermek için kullanılır. Ayrıca herhangi bir yazı üzerinde çalışma yaparken sağa doğru silerek devam eder.

Örnek: Bugün(space bar)Hava(space bar) güzel.


Tab Tuşu: Bu tuşa basıldığında imleci 8 karakter birden sağa hareket ettirir.

Shift tuşu ile kullanıldığında 8 karakter sola getirir.
Shift - AltGr: (Klavye üzerinde bazı tuşlar ikiz, bazı tuşlar üçüz görevlidir.

İkiz görevliler: Shift tuşu ile basılırsa ikinci karakteri yazar.

Örnek: Shift+2 tuş bileşimi = ’ işarettir.)



Üçüz görevliler: Bazı tuşlarda 3 adet simge vardır. Bunlardan sağ alttaki simgeyi yazmak için Altgr tuşu ile birlikte ilgili tuş basılarak yazılır.

Örnek: yıldızı yazmak için Altgr+Tuş basılır.


11- Fare - mouse

Klavyeden sonra en çok kullandığımız giriş aygıtıdır. Eskiden Ms-Dos tabanlı programlarda fazla ihtiyaç duyulmayan fare, özellikle Windows’un kullanılmaya başlanmasıyla daha yaygın hale gelmiştir. Bugün her bilgisayarın vazgeçilmez bir parçasıdır.


Fareler mekanik ve optik fare olarak iki türdür. Yaygın olarak kullanılan mekanik faredir. Farenin altındaki bir deliğin içinde farenin hareketine göre yuvarlanan bir top vardır. Bu top, yine farenin içindeki iki ayrı silindire de hareket verir. Bu silindirlerden biri yukarı-aşağı, diğeri sola-sağa hareketi sağlar.
Fareler bilgisayara bağlandıkları konnektöre göre de iki çeşittir. Eskiden daha çok kullanılan fare türü bilgisayarın seri portuna bağlanan Seri faredir. Bu fare üzerinde bağlanacağı porta göre 9 veya 25 pinlik konnektör bulunabilir. Yeni tür fareler ise yine ATX anakartların kullanılmasıyla yaygınlaşmış olan PS/2 faredir. PS/2 fare konnektörü de 6 Pinli olup yine anakart üzerindeki PS/2 fare bağlantı yuvasına takılır.
BİLGİSAYARIN EK DONANIMI:

PC’ye aşağıdaki aygıtlar isteğe bağlı olarak ilave edilebilir:



Modem veya fax modem kartı

Günümüzün popüler dünyası olan Internet’e bağlanmak için gerekir.

TV kartı

PC de televizyon izlemek ve radyo dinlemek için kullanılır.

DVD-ROM Sürücü

CD-ROM teknolojisinin bir üst kuşağıdır. Yüksek kapasiteli olduğundan daha çok film yüklemek için kullanılır.

Ağ kartı

PC leri yerel ortamda birbirine bağlamak için kullanılır.

Video kamera ve Capture kartı

PC de kamera ile görüntü almak ve görüntülü iletişim için kullanılan aygıtlardır.

Tarayıcı

Resim veya yazıları tarayarak bilgisayar ortamına aktarmak için kullanılan bir aygıttır.

Yazıcı

Bilgisayarda elde edilen yazı, resim gibi çeşitli bilgileri kağıda dökmek için kullanılır.

Teyp yedekleme ünitesi

Büyük sistemlerde yine büyük miktardaki verilerin yedeklerinin alınması için kullanılır.



12- Modemler – Modulator - Demodulator:

Bilgisayarlar verileri dijital olarak saklarlar, ancak telefon hatları üzerinden gönderilen veriler analog yapıda olmalıdır. Bu yüzden modemler bilgisayarların dijital yapıda sakladıkları verileri analog yapıya çevirerek gönderme işini üstlenir. Bu işlemin tersi de yine modemler tarafından gerçekleştirilir. Telefon hatlarından analog yapıda gelen sinyalleri bilgisayarların anlayacağı dijital yapıya çevirirler. Uzak terminal bağlantılarında iki terminal arasındaki giriş ve çıkış işlemini sağlar. Telefon hatlarından veri aktarmakta kullanılan araçlar.

Modemler harici ve dahili olarak iki türdür. Harici modemler ayrı bir modem kablosu ile bilgisayarımızın seri portuna bağlanır. (COM1 veya COM2 portuna) Dahili modem ise bir kart şeklindedir ve yine türüne göre ISA ya da PCI slota doğrudan takılır.
13- Ağ kartları

Ağ, yerel ortamda (aynı oda veya aynı bina içinde) bulunan çok sayıda bilgisayarın birbirine bağlanarak, iletişim yapması veya kaynaklarını ortak kullanması amacına yönelik oluşturulan bir yapıdır. Örneğin; aynı bina içinde birbirine yakın odalarda bulunan birkaç bilgisayardan sadece bir tanesine yazıcı bağlı ise, bu bilgisayarlar arasında bir ağ oluşturarak, ağa bağlı diğer bilgisayarların da o yazıcıya çıktı göndermeleri sağlanabilir. Bu da ekonomiklik sağlar. Ayrıca; çok sayıda kullanıcının ortak kullanacağı bir program olduğunu düşünürsek, bu programın da ortak kullanılabilmesi için bir ağ kurulması gerekir.


Ağ üzerinde bağlı bilgisayarlar için sunumcu (server) ve istemci (client) ifadeleri kullanılabilir. Sunumcu bilgisayar kendi üzerinde bulunan bir kaynağı istemcilere paylaştıran bilgisayardır. İstemci ise sunumcu bilgisayarın paylaştırdığı kaynağa erişip kullanan bilgisayardır. Bir ağ üzerinde birden çok sunumcu da bulunabilir. Paylaştırılan şey, bir yazılım (program) olabileceği gibi, bazı donanım aygıtları da paylaştırılabilir.
Örneğin, Harddisk Sürücüleri, CD-ROM sürücü, Modem, Yazıcı gibi aygıtlar da paylaştırılabilir.
BİLGİSAYAR AĞLARI (NETWORK)

İki ya da daha çok bilgisayarın veri iletmek ve bilgisayar kaynaklarını ortak kullanmak amacı ile birbirine bağlanmasına bilgisayar ağı denir.

Bilgisayar ağları ana bilgisayarın işlem gücünden ve depolama kapasitesinden başka yazıcı gibi çevre birimlerinin ortak kullanımını da sağlar.
1.Yerel ve Ulusal Ağlar:

a) LAN (LOCAL AREA NETWORK): Bölgesel çalışma ağı..Ana bilgisayarın adı SERVER dır. Diğer bilgisayarlar server-1 server-2 olarak adlandırılırlar.
b) WAN (GENİŞ ÇALIŞMA AĞI): Birden fazla LAN’ın birbirine bağlı olarak çalışmasını ifade eder.
2.İnternet: Dünya üzerindeki bilgisayar kuruluşlarının birbirine bağlanmasını sağlayan geniş ağa denir.
İNTRANET: Bir işletme içerisinde interneti kullanarak yapılan işlemdir.
14- Video Capture ve TV Kartları

Video Capture kartları (Görüntü yakalama kartı), bir kamera, video veya tuner devresi (TV yayınlarını almaya yarayan devre) yardımıyla bilgisayara görüntü aktarmayı sağlayan kartlardır. Bir Capture karta kamera veya video bağlanabilir. Daha gelişmiş capture kartları ile TV bile izlenebilir.

Capture kartı dışarıdan aldığı görüntüyü kare kare alır. Kaliteli bir görüntü için kartın saniyede en az 24 kare alması gerekir. Capture kartı ile alınan her kare istenirse resim olarak harddiske kaydedilebilir. Ya da hareketli görüntüyü film formatında (AVI) yine harddiske kaydedebiliriz.
TV kartları, video capture kartının üzerine tuner devresi eklenmiş halidir. Günümüz TV kartları radyolu TV kartı olarak üretilmektedir. Genellikle her TV kartında anten girişi, radyo anteni girişi, ses girişi ve video girişi bulunur.
15- Tarayıcılar-Scanner

Tarayıcı, kâğıt üzerindeki resim veya yazıları bilgisayar ortamına aktaran aygıttır. Tarayıcı, üzerine konan kâğıdı satır satır aydınlatarak tarar. Her satır ışığa duyarlı elemanlar tarafından taranarak dijital veriye dönüştürür. Taran resimler bilgisayar ortamında düzenlenebilir veya doğrudan resim formatında (BMP, JPG, GIF gibi) hard diske kaydedilebilir.


Tarayıcıların özellikleri; çözünürlükleri, algılayabildikleri renk sayısı, tarayabildikleri kağıt boyutu ile ifade edilebilir. Boyutuna göre el tarayıcıları, A4 tarayıcıları, A3 tarayıcıları diye adlandırabiliriz.
Tarayıcı ile resim tarama yapılabildiği gibi, metinleri de tarayabiliriz. Ancak metinleri resim tarar gibi tararsak, tarama yaptığımız program taranan metin alanını resim olarak görür. Bu nedenle metinleri taramak için OCR (Optical Character Recognition = Optik karakter tanıma) yazılımları kullanmak gerekir.
Tarayıcıları bilgisayara bağlamak için genellikle bir yardımcı kart kullanılır. Bu kart bilgisayarımızın ana kartında uygun bir slota takılır ve tarayıcının kablosu da bu kartın çıkışına bağlanır. Bunun dışında anakartın üzerindeki Paralel Porta (LPT1 portuna) veya USB Portuna doğrudan bağlanan tarayıcılar da vardır.
OPTİK OKUYUCU: Kodlama yöntemi ile çalışır. Üzerindeki özel işaretlerin okunması için hazırlanmış bir giriş ünitesidir.(Sınav kağıtlarının okunması gibi)
BARKOD OKUYUCU: Piyasada satılan malların ülkesini, stok numarasını fiyatını okur.

Örnek: 8-690101-112218.Burada 8 ülke kodu olup Türkiye’dir.690101 tekel 2000 sigarasının depodaki stok numarasıdır. 112218 Tekel 2000 Sigarasının fiyatıdır.
SayısallaŞtırıcı: Fareye benzer mimar ve mühendislerce çizim programında kullanılır.

16- Yazıcılar

Bilgisayar ortamında üretilen yazı veya resimlerin kağıda dökülmesi için kullanılır. Her yazıcının kendine özgü bir mikroişlemcisi ve bilgisayardan yazdırılmak üzere gönderilen bilgilerin geçici olarak tutulduğu belleği vardır. Yazıcılarla ilgili baskı kalitesi, baskı hızı gibi özellikler de önemlidir.

Günümüzde kullanılan yazıcıları 3 grupta toplayabiliriz :


Nokta Vuruşlu Yazıcılar -DMP

(Dot Matrix Printer)



Yazıcının yazma kafası iğnelerden oluşur. İğne sayısı 9, 18 veya 24 olarak bulunabilir. Nokta vuruşlu yazıcılar şerit kullanır. Şeritler çok pahalı olmadıkları için ekonomik bir yazıcı türüdür.

9 iğneli yazıcılarda çözünürlük ortalama 216 x 240 dpi (dot per inch) kadardır.

Yazıcı belleği miktarı 4 Kb ile 32 Kb arasındadır.

Kalın yazı için iğneler aynı noktaya çift vuruş yapar, italik yazı için ise farklı iğne vuruşları gerçekleşir. Bunların dışında nokta vuruşlu yazıcıların basabileceği font sayısı fazla değildir.

Nokta vuruşlu yazıcılarda düz kağıt yerine, kenarları delikli sürekli form da denilen kağıtların kullanılması mümkündür.


Mürekkep Püskürtmeli Yazıcılar

(DeskJet veya Inkjet Printer)



Yazıcının yazma kafası deliklerden oluşur. Mürekkep kartuşundaki mürekkep kabarcıkları ısıtılarak bu deliklerden kağıt üzerine püskürtülür.

Baskı kalitesi nokta vuruşlu yazıcıya göre daha iyidir.

Yazıcı belleği 16 Kb ile 512 Kb arasında değişir.

Mürekkep kartuşları pahalı olduğu için çok baskı yapılan kurumlar için ekonomik değildir.



Laser Yazıcılar

Laser yazıcının çalışma prensibi fotokopi makinesine benzer. Baskı malzemesi olarak toner kullanır.

Diğerlerine göre daha sessiz ve hızlı çalışır. Baskı kalitesi çok yüksektir.

Dezavantaj olarak, sürekli forma baskı yapamaması, kalın fotokopi kağıdı kullanması gösterilebilir.



ÇİZİCİ (PLOTTER): Verileri grafik şeklinde aydınger kâğıdına çizim yapabilen bir çıkış aracı olup harita mühendisleri ve mimarlar kullanır.
17. VERİYOLLARI:

Paralel ve seri olarak 2 yoldan oluşmaktadır.

Seri veriyolları 9 pin’ lik portlardan “Erkek”

Paralel veriyolları 40 pin’ lik portlardan “Dişi” oluşmaktadır. Veriyolları bilgisayarın çevre birimleri ile arasındaki bağı oluştururlar.

Maus: Com Portuna / Seri

Yazıcı: LTP1 Portuna / Paralel’ dir

Klavye: AT/PS2 Portuna
GİRİŞ—ÇIKIŞ KAPILARI:

PORT: Bilgisayarın diğer çevre aygıtları ile ilişkisini sağlayan bağlantı noktalarına “port” denir.
SERİAL PORT: Erkek Port’ tur 9-25 arasında Pini bulunmaktadır. Fare modem bağlanır. Com1, Com 2 diye çoğaltılır. Communication’ dan gelir.
PARALEL PORT: Dizi konnektördür. 25 ile 40 arasında pini vardır. Yazıcı girişidir. LPT1 – LPT2 olarak değişir.
MONİTÖR PORTU: Ekran kartıdır. AT/ PS/2 Portu Klavyeye AC/İN: Güç kaynağı girişidir.

B-Yazılım (Software): Donanımı harekete geçiren ve işlerimizi yapmamızı sağlayan asıl unsur yazılımdır. Elle tutulmazlar. Belirli bir işlemi yapmak üzere bilgisayara kurulurlar. Donanımı oluşturan tüm aygıtlar, kendileri ile ilgili yazılımlar sayesinde çalışır. Ayrıca yapmak istediğimiz her iş yazılımlar sayesinde yapılır. Örneğin; Windows 98 bir işletim sistemi yazılımıdır. Bilgisayarımızın açılmasını, kayıtlı diğer yazılımları ve belgelerimizi kullanabilmemizi sağlar. Kelime işlem (Word processor) programları son kullanıcıların yazı yazması için kullanılır. Tablolama (spread sheet), sunu (presentation), programlama dilleri (Pascal, C ...), ses (sound) programı gibi.
1. Sistem Yazılımları: Yazılım ile donanım arasındaki işleri yöneten ve aracılık yapan yazılımlardır.

ÖR: Wın95, Wın98, NT Workstation, NT Server.


2. Uygulama Yazılımları: Son kullanıcı ve programların işletim yazılımları üstünde uygulama çalıştırmayı sağlar.
İşletim Sistemi (Operating Sistem):

Kullanıcı ile bilgisayar arasında iletişimi sağlayan programlardır. Açılışından kapanışına kadar Bilgisayar sisteminin tüm hareketlerini denetler. Sistemde bulunan MİB, ana bellek, Harddisk vb. kaynakları yönetir. DOS (Disk Operating System), Windows (3.1, 95, 98), WindowsNT, MAC OS, UNIX, LINUX …


Bilgisayarların çalışabilmesi için gereken temel yazılım. Bilgisayarlar çeşitli donanım ürünlerinin belli bir tasarıma göre bir araya getirilmesiyle oluşturulur. Ancak kendilerinden beklenen işleri gerçekleştirmeleri için bu sadece donanımdan oluşan altyapı yeterli değildir. Bir kelime işlem yazılımı ile belge oluşturabilmek için önce bilgisayarın açılması, donanım ürünlerinin birbirlerini tanıması ve birlikte çalışacakları şartların sağlanması gerekecektir.
Kullanıcı klavyede bir tuşa bastığında, bir harfin ekranda görüntülenmesi, yazılanların saklanmak istendiğinde belgenin disk üzerine yazılması, belgeye bir dosya adı verilebilmesi yapılabilecek işler arasındadır. Kullanılan yazılım ne tür olursa olsun bazı temel işlemler hep aynıdır; dosyaların diske yazılması, diskten alınıp ekrana görüntülenmesi, bir dosyanın basılmak üzere yazıcıya gönderilmesi.
Bu durumda tüm yazılımların üzerinde çalışacağı zemini oluşturmak ve temel işlemleri gerçekleştirmek üzere kullanılan yazılım ile karşılaşılır. Bu, işletim sistemidir.
İşletim sistemi bilgisayarın her türlü altyapı çalışmalarını düzenler, çeşitli aygıtların birbirleriyle anlaşmasını sağlar. Bu sayede çeşitli uygulama yazılımları, güven içinde çalışıp kullanıcıya hizmet edebilirler. Bu yüzden bir bilgisayarın donanım özellikleri kadar işletim sistemi de önemlidir. Çünkü sistemin genel performansı gibi işlev yelpazesi de kullanılan işletim sistemine göre değişir. İşletim sistemleri bilgisayarda olup biten her şeyi denetleyen yazılımlardır. Bu yüzden sistem ne kadar karmaşıksa, işletim sistemi de o oranda gelişmiş olmak zorundadır.

Genel amaçlı bir işletim sisteminin üstlenmesi gereken işler şöyle sıralanabilir:

*Çevre birimleri ile programlar arasındaki iletişimi sağlamak.

*Bir kelime işlem yazılımı yazıcıya ya da CD-ROM sürücüye ulaşarak kullanılmasında olduğu gibi.

*Sistemin belleğini yönetmek, disk tamponu (disk cache) gibi ek olanaklar sağlayarak belleğin etkili bir şekilde kullanılmasını sağlamak.

*Örneğin, sanal bellek oluşturarak ana bellekten daha büyük bir alanın kullanılması.

*Saklama aygıtlarındaki dosyalara belli bir düzen erişilmesi için bir dosya yönetim sistemi oluşturmak.

*Özellikle çok kullanıcılı sistemlerde kaynaklara güvenli erişim sağlamak.

*Programlar arası veri iletişimi sağlamak.

*Kullanıcının çeşitli komutlar vermesi ve programlar çalıştırmasını sağlamak
Yararlı Programlar: İşletim Sistemi ile verilen format, sıkıştırma, kurtarma vb.

Programlama Dilleri: Bir işi bilgisayara yaptırmak ancak belirli kodların belirli bir sıra doğrultusunda kullanılması ile olanaklıdır. Kullanılan bu koda programlama dili denilir. Yazılan kaynak kod program derleyici veya yorumlayıcı tarafından bilgisayar diline çevrilir. Programlama dillerinden bazıları C, Pascal, Delphi, Java, Visual Basic, Visual C…
Uygulama Programları: Belli bir amacı gerçekleştirmek üzere üretilmiş yazılımlardır. Örneğin, okul yönetim sistemi programları, muhasebe programı, bilgisayar oyunları, programlama dilleri derleyicileri vb.

Uygulama yazılımları belirli uygulamaları çalıştırırlar. Bilgisayarın çok amaçlı olmasına olanak tanırlar ve işlerin daha iyi yapılmasına yardımcı olurlar. Kelime işlemci (word processor) yazılımları mektup, günlük plan, ders notu hazırlamada; tablolama programları öğrenci not ortalaması hesaplama, maaş bordrosu yapmada; veri tabanı yazılımı, öğrenci bilgilerinin saklanması, bulunması, güncellenmesi, düzenlenmesi ve rapor oluşturulmasında kullanılırlar. Elektronik posta yazma, grafik hazırlama, masaüstü yayıncılık, çalışma planı hazırlama, iş akışı çizimi, web sayfası oluşturma programları da uygulama yazılımlarına örnektir.


Ticari yazılımlar: Muhasebe, tahmin yapm, proje yönetimede kullanılırlar.
Eğlence yazılımları: Oyun, ekran koruyucu
Eğitim ve Başvuru Yazılımları: Bilgisayar Destekli Eğitim yazılımları, benzetim (simulasyon) yazılımları, elektronik ansiklopedi, atlas.
Çokluortam (Multimedia) Yazılımları: Bilgisayar tabanlı medya ile bütünleşik olarak hazırlanırlar. Ses, video, animasyon, resim içerirler. Çokluortam ansiklopedileri bunlara örnektir.

Yazılımlar donanıma uyumlu ise çalışır. İşletim sistemi ile yazılımlar uyumlu olmalıdır.

Yazılımlar disket ya da CD_ROM kullanılarak kurulur. Yazılımları bilgisayara kurmak için ilk olarak genellikle SETUP (Windows 95 için), INSTALL (Windows 3.1 için), KUR (Türkçe yazılımlar için) çalıştırmak gerekir.

BİLGİSAYARIN ÇALIŞTIRILMASI:
Bilgisayarı açmak için elektrik bağlantısı kontrol edilir.

Bilgisayar C:/> (Hard Disk) çalışıyorsa A: sürücüsünde disket olmamalıdır. A: sürücüsünden çalışıyorsa sürücüye sistem disketi takılır.

Kasayı AÇ. (Power düğmesine bas)

Ekranı AÇ.


İşletim sistemi DOS ise ekrana C:/> işareti gelir.

İşletim sistemi WINDOWS ise ekrana masa üstü gelir.


Bilgisayarı kapatmak için çalıştığımız programdan çıkarız ve bilgisayarın çalışmadığından yani işlem yapmadığından emin oluruz. Eğer WINDOWS 9X işletim sistemi ile çalışıyorsa “ŞİMDİ BİLGİSAYARINIZI KAPATABİLİRSİNİZ” yazısı ekrana geldikten sonra açma-kapama düğmesi ile bilgisayar kapatılır.
SÜRÜCÜYE DİSKET TAKMA VE ÇIKARTMA:

Demir metal kısmı ve etiketli bölümü üste gelecek şekilde ve ok yönünde bilgisayara takılır. Sürücüden gelen tık sesi: disket yuvasına yerleşir.Disket çıkartma düğmesine bastığımızda disket dışarı çıkar.Işık yanarken disket çıkarılmaz.Çünkü ışık yanıyorsa disketten bilgi okunuyor yada bilgi yazılıyor demektir.


CD-ROM SÜRÜCÜLERİNE CD TAKMA VE ÇIKARTMA: CD sürücü üzerinde bulunan açma-kapama düğmesi ile CD’ler yazılı kısmı üstte, parlak kısmı altta olacak şekilde yuvaya yerleştirilir.
BİLGİSAYAR AÇILIRKEN NELER OLUR?
Bilgisayar açıldığı zaman, aşağıdaki işlemler sırasıyla yapılır.
Bilgisayar, ilk olarak ROM'da bulunan küçük bir programı çalıştırır. Bu program, ana belleğin doğru çalışıp çalışmadığını denetler. Eğer bir sorunla karşılaşırsa ekrana mesaj yazar.
Ana bellek denetlendikten sonra, bilgisayar A disk sürücüsünde disk olup olmadığını araştırır. Eğer varsa, ROM'daki program diskteki iki sistem kütüğünü yükler. Bu iki sistem kütüğü diskte yoksa veya A disk sürücüsünde disk yoksa, aynı işlem, sabit disk=C üzerinde tekrarlanır. Bu da başarılı olmazsa bilgisayar açılmaz. Çünkü işletim sistemi ana belleğe yüklenememiştir.
Bu iki program çalıştığı zaman, bilgisayar aynı diskte CONFIG.SYS adlı bir dosya arar ve bulursa buna göre sistemin çalışma ortamını düzenler. Eğer böyle bir dosya yoksa sistem normal parametreleri kullanarak çalışma ortamını düzenler.
Aynı programlar daha sonra diskte, COMMAND.COM adlı bir programı arar ve bunu çalıştırır. Bu program, DOS işletim sisteminin iç komutlarını içerir. COMMAND.COM programının çalıştırılması, işletim sisteminin bir kopyasının ana belleğe konması demektir. Bu program, bilgisayar açık kaldığı sürece ana bellekte kalır.
Bilgisayar daha sonra diskte AUTOEXEC.BAT adlı bir toplu işlem kütüğünü arar. Toplu işlem kütükleri içlerinde bir ya da daha fazla program çalıştırma isteği olan kütüklerdir. Bu dosyayı bulduktan sonra bu dosyada bulunan komutları çalıştırır.
WINDOWS 95/98/2000/ME işletim sistemi yüklenir ve Masaüstü karşımıza gelene kadar beklenir.



Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə