Azal qsc miLLİ aviASİya akademiyasi kurs işi Mövzu: Marketinqdə reklam işinin təşkili




Yüklə 87.89 Kb.
tarix20.04.2016
ölçüsü87.89 Kb.
AZAL QSC

MİLLİ AVİASİYA AKADEMİYASI
Kurs işi
Mövzu: Marketinqdə reklam işinin təşkili



Fakultə :

Qiyabi

Ixtisas :

İstehsal və xidmət sahələrinin idarə

olunması və iqtisadiyyatı

Kafedra :

Menecment

Kurs :

II kurs

Qrup :

2338a

Tələbə :

Məlikov Murad

Müəllim :

Hacıyeva Natəvan


Bakı – 2010

P L A N
1.Giriş
2.Reklamın növləri və məqsədləri
3.Reklam strategiyasının hazırlanması
4.Reklam işinin təşkili
5.Reklam işinin mahiyyəti
6.Nəticə və təkliflər
7.Ədəbiyyat siyahısı

Giriş

Hələ qədim zamanlardan reklam mövcud idi. Lakin o, reklam adı kimi tanınmırdı. Qədim Yunanıstanda əhalinin kütləvi toplaşdığı yerlərdə plakatlara yazı yazaraq onu yüksək səslə oxuyurdular. Reklam fransız sözü olub “qışqırmaq” mənasını verir. Reklamın kütləvi hal alması Quttenburqun çap maşınını ixtira eləməsindən sonra baş verdi.Lakin bu dövrdə reklam-dizayn işlərinə fikir verilmirdi. Sonralar fotoaparat qurğusunun ixtirası reklam-dizayn işlərinin vüsət almasına səbəb oldu.Ticarətdə reklamdan daha çox istifadə olunur. Bunun səbəbi ondadır ki, reklam vasitəsilə satış stimullaşdırılır. Kommersiya fəaliyyətinin ayrılmaz hissələrindən biri də reklamdır. Ölkə iqtisadiyyatının inkişafında reklamın rolu danılmazdır. Beləki, bazar iqtisadiyyatı şəraitində olan ölkələrdə əsasən özəl sektor inkişaf etmişdir. Özəl sektorda əsas yeri isə sahibkarlıq fəaliyyəti tutur. Sahibkarlar öz mal və xidmətlərini satmaq üçün ilk növbədə onları tanıtmalıdırlar. Bunun üçün isə ən gözəl vasitə reklamdır. Ona görə də reklam iqtisadiyyatın ayrılmaz hissəsidir. Müəssisənin gəlirlərinin artmasında reklamın rolu az deyildir. Lakin reklamı elə hazırlamaq lazımdır ki, o, əhali kütləsinə çata bilsin. Reklamı hazırlayarkən ilk növbədə əhali auditoriyası öyrənilməlidir. Auditoriyalar bir- birindən fərqlənirlər. Həmçinin reklam hazırlanarkən, onun dizayn işinə xüsusi önəm verilməlidir. Reklam-dizayn işinin təşkili firma və şirkətlərə müəyyən gəlir gətirir. Reklam-dizayn işi elə təşkil olunmalidir ki, o, insanların zövqünü oxşaya bilsin və özünə alıcı kütləsi toplasın. Reklamın digər üstünlüyü də ondan ibarətdir ki, xarici çöl reklamı şəhərin ümumi görünüşünə xüsusi gözəllik gətirir. Beləki, müasir texnologiyaların vasitəsilə reklam şitlərində həm müxtəlif rəngərlə işıqlandırma reklam elanlarına xüsusi gözəllik verir, həm də monitorlar vasitəsilə televiziya reklamları şəhərlərin küçələrində göstərilir.

Əsasən gecə bu cür şəhərlər daha da gözəl olur. Reklamsız heç bir ölkənin iqtisadiyyatı inkişaf edə bilməz. Bütün sahələrdə reklam mövcuddur. Hətta siyasətçilər belə seçki zamanı reklamdan istifadə edir. Onlar müxtəlif növ reklamlardan istifadə edirlər. Gəlin başqa sahələrə nəzər yetirək.Ekologiyanın qorunmasında da reklamdan istifadə olunur. Beləki, müxtəlif reklam rolikləri hazırlayaraq . insanları təbiətə ziyan verməmələri barədə maarifləndirirlər. Bəzi reklamlar dövlət təfindən maliyyələşir, bəziləri isə sahibkarlar tərəfindən maliyyələşir. Dövlət səviyyəli seçkilər və tədbirlər, həmçinin əhalinin maariflənməsində istifadə olunan reklam dövlət tərəfindən maliyyələşir. Digərləri isə sahibkarlar tərəfindən maliyyələşir. Ümumiyyətlə XXI əsrin reklamını dizaynsız təsəvvür etmək mümkün deyil. Dizayn reklamın ayrılmaz hissəsidir. Əgər tarixə nəzər yetirsək, onda görərik ki, reklam zaman keçdikcə inkişaf edir və reklama yatırılan pullar da həmçinin artır. Lakin 1941-1945-ci illərdə iqtisadiyyatın digər sahələri kimi reklam da süstlük vəziyyətindı idi. Bunun səbəbi bu illərdə müharibənin olması idi. Müasir dövrümüzü reklamsız, reklamı da dizaynsız təsəvvür etmək mümkün deyil.

Reklamın növləri və məqsədləri.

Reklamın qarşısına qoyulan əsas məqsədə çatmaq üçün onun növlərindən biri və ya bir neçəsi seçilir.Reklamın məqsədlərinə aşağıdakıları aid etmək olar:hər hansı bir əmtəə növü haqqında istehlakçıda müəyyən bilik səviyyəsinin formalaşdırılması;istehlakçıda müəssisə haqqında müəyyən təsəvvürün yaradılması;müəyyən növ əmtəəyə(məhsula,xidmətə) tələbatın formalaşdırılması;istehlakçılarda müəssisəyə qarşı xoş münasibətlərin formalaşdırılması; müəssisəyə(firmaya,şirkətə və s.) istehlakçılar tərəfindən müraciət etmə həvəsinin oyadılması;hər hansı növ məhsulun(xidmətin) yalnız həmin firmadan alınmasına qarşı həvəs oyadılması ;əmtəənin satışının həvəsləndirilməsi,əmtəə dövriyyəsinin yüksəldilməsinə və sürətləndirilməsinə müsbət təsir göstərilməsi;digər müəssisələrdə müəssisə haqqında etibarlı tərəf müqabilin formalaşdırılması vəs.

Reklam fəaliyyəti 3 mərhələni əhatə edir:

1.Reklamın planlaşdırılması-bu mərhələdə onun məqsədi müəyyən edilir və reklam proqramı yaradılır.

2.Reklamın reallaşdırılması-burada reklam müraciəti yaradılır və yayımlanır.

3.Reklama nəzarət.Bu mərhələdə reklamın nəticələri müəyyən edilir.

Reklamların təsnifıləşdirilməsinin ən geniş yayılmış forması,onun istifadə edilən informasiya vasitələrinə əsaslanan təsnifatıdır.Bu baxımdan onun aşağıdakı 3 növü vardır:

1.Kütləvi informasiya vasitələrində klassik reklam

2.Satış yerində reklam

3.Fərdi reklam



Klassik reklam.Bu,radio və televiziyanın,eləcə də qəzet və jurnalların köməyi ilə müraciət halında veerilir.

Satış..yerində..reklam. Bu nümunənin bölüşdürülməsi, displey materiallardan (göstəricilərdən, plakatlardan,”stop” işarələrdən vəs.) istifadə edilməsi yolu ilə həyata keçirilir.

Fərdi reklam. Bu ,ikitərəfli kommunikasiyadır.Reklamın bu növünü əsasən nüfuzlu şəxslər öz ardıcılları arasında həyata keçirir.Yəni onlar dostları və tanışları arasında belə danışıqların aparılması yolu ilə yeni məhsulun üstünlüklərinə dair ətraflı məlumat verirlər.

Reklamın əsasən iki tipi: məhsulun reklamı və təşkilatın (institusional) reklamı mövcuddur.



Məhsul reklamı-nın özü də 3 növdən :

-məlumatverici(pioner)

-nəsihətverici

-xatırladıcı

reklamdan ibarətdir.



Təşkilat(institusional) reklamı -nın isə 4 alternativ forması vardır

1.Müdafiə reklamları.

2.Məlumatverici institusional

3.Rəqabətli institusional.

4.Xatırladıcı institusional reklamalar.

İstehlak və sənaye reklamı. Qeyd edildiyi kimi,məhsullar 2 əsas qrupa:

-istehsal-texniki təyinatlı məhsullara(“A”qrupuna)

-istehlak mallarına(“B”qrupuna )bölünürlər.

Odur ki,həmin məhsul qrupları üzrə reklamın istehlakçılara təsiretmə metodları da fərqli olur.Belə ki,istehlak malları qrupunun reklam edilməsi işinin təşkili istehsal-texniki təyinatlı məhsulların reklamı ilə müqayisədə xeyli asandır.Çünki sənaye sahələrində istehlak edilən məhsulların reklamı zamanı təqdim edilən əmtəənin texniki xarakteristikaları ,keyfiyyət ,qiymət,onlara xidmət göstərilməsi işlərinin təşkili imkanları və s. ətraflı işıqlandırılmalıdır ki,onu almaq arzusunda olan hər bir istehlakçı həmin əmtəə haqqında dəqiq qərar qəbul edə bilsin.

Sənaye istehsalçılarına xidmət göstərməkməqsədilə müxtəlif informasiya sistemləri mövcuddur.Belə ki,sənaye məhsulları bazarında reklam proqramlarını vermək üçün ixtisaslaşdırılmış sənaye jurnallarının buraxılması,ticarət sərgilərinin təşkili və s. yaxşı nəticələr verir.Eləcə də sənaye reklamına aid edilən digər fərqləndirici cəhətlərdən biri də dünya miqyasında ölkələrarası iqtisadi istehsal yaradılmasına geniş imkanlar açan kompüter şəbəkələrindən istifadə edilməsidir.Belə ki,internet vasitəsi ilə reklamın həyata keçirilməsi keçmiş,primitiv və köhnəlmiş metodları sıxışdıraraq aradan çıxarır.

Reklam yayımı vasitələrinə isə aşağıdakılar: televiziya, redio, qəzetlər, jurnallar, “Direct mail” (birbaşa poçt göndərişləri) ,reklam lövhələri, tranzit reklam vasitələri (avtobuslar,metro və s.) telefon,internet şəbəkəsi və s. daxildir.



Reklam strategiyasının hazırlanması

İnsan düşünmə, analiz etmə, şərh etmə qabiliyyətləriylə bəzənmişdir və bu səbəblə digər canlılardan daha fərqli bir ünsiyyət qabiliyyətinə malikdir. Reklamçılığın özündə ictimai ünsiyyətimiz üzərində yaradıcı fəaliyyətlər meydana gətirmək var və bu yaradıcılıq reklam sektorunun təməl bir vizionudur. Özümüzü zaman içərisində daha yaxından tanımamız və texnologiyanın həyatımıza girərək əhəmiyyətli bir rol alması, reklam və reklam üzərində uyğunlanacaq strategiyalara hər gün istiqamət verməkdədir.

Reklamın təməli mexaniki deyil dinamik bir quruluşa malikdir, insan beyninin romantik quruluşuna xitab etməsi səbəbiylə reklam içərisində verilən mesajların təhlil edilməsi də yenə zehin üzərində reallaşar. Bir reklam fəaliyyəti içində ünsiyyət gücünün yüksəldilməsi və istənən keyfiyyətə çatdırılması üçün izlənilən müəyyən strategiyalar vardır. Bu strategiyalar reklamın yaradıcılığını ön plana çıxarıb, hədəf kütləsinə doğru mesajı çatdırması baxımından olduqca əhəmiyyətlidir.

Reklam içində olan yaradıcı strategiyalar və bunları izləyən müddətlər; hədəf kütlə ilə olan ünsiyyət tərzində olması lazım olan mesajların və təsirlərin araşdırılması ilə başlar. Yaxşı yaradılmış bir yaradıcı strategiya ilə reklamı ediləcək məhsul və ya xidmətin harada, necə, nə üçün və nə vaxt anla idiləciyini göstərən naməlumlar nəticələndirilərək açığa qovuşdurulmuş olunar. Yaradıcı reklam strategiyasının ən əhəmiyyətli nöqtəsi, reklamı bir bütün olaraq dəstək olmaq üçün reklamverenin çatdırmaq istədiyi mesajları hədəf kütləyə istənən bir şəkildə çatdırılmasında bir körpü rolu oynamasıdır.

Reklam kampaniyalarının istehsalında istifadə edilən strategiyalar, məhsulun və ya xidmətin satış istəyi yaratması, markanın və ya işlətmənin prestijinin ortaya qoyulması üzərinə fokuslanmışdır. Məhsul və ya xidmət üzərində satış istəyi yaratmaq və satış gücünü artıracaq strategiyalar, reklam da veriləcək mesajın kompleks olmasından çox, sadə, filtrlənmiş və sadə bir mesajın gücünü ortaya qoymaqdadır. Hədəf kütləyə çatdırılacaq bu güclü mesajın məzmununu reklam strategiyası baxımından araşdırsaq, fərqlilik yaratmalı eyni zamanda bir çoxaltma deyil tək yaradıcılıq nümunəsi göstərməlidir. Strategiya satışa çıxarma və satış ölçüsü üzərində də riyazi və istatiksel bir təsirə sahib olduğundan, mesaj üçün müəyyən olunan məqsədlər hədəf kilidlənin təməl ehtiyaclarına səslənməli və satın alma istəyi yaratmalıdır. Reklam yaradılan strategiyalar köməyiylə eyni zamanda özünüdə satışa çıxara bilməli, hədəf kütlə üzərində gözəl bir təklif və ümid olaraq ifadə edilə bilməlidir.

Marka strategiyalarının inkişaf etdiyi və tətbiq olunduğu reklam sektorunda yaradıcı strategiyanın qanunu, məhsulun və ya xidmətin bazar üzərindəki sahib olduğu satış və tələb nisbətini yüksəltməklə birlikdə, bu üstünlükləri istehlakçı faydasına çevirməkdir. Rəqabətin sıx olduğu günümüzdəki bazar mühitləri üçün ən qiymətli varlıqlar markalardır, marka şəxsiyyətinin yaradıcı bir şəkildə ələ alınması və reklam strategiyası ilə bütünlüyü çox böyük bir əhəmiyyət ifadə etməkdədir.

Reklam strategiyalarında yaradıcılığın ön plana çıxa bilməsi üçün nizamlı bir bazar analizi və sistematik araşdırmaların ortaya qoyulması az qala/haradasa indiki vaxtda bir şərt halına gəlmişdir. Bu şərtlər təmin edildiyi təqdirdə reklam kampaniyası üzərində səhv etmə riski əliminə edilmiş olar, beləcə kampaniya üzərində təyin olunan strategiyalar hədəflərinə çatar.
Reklam işinin təşkili
Reklamın planlaşdırılması. Reklam fəaliyyətinin səmərəli təşkili və həyata keçirilməsinə bir çox subyektiv və obyektiv amillər təsir göstərir.Odur ki,reklam fəaliyyətinin planlaşdırılması işinə başlamazdn əvvəl həmin amillərə ciddi diqqət yetirmək vacibdir.Bu amillərin sırasına:


  • demoqrafik (əhalinin sorğusu,dindirilməsi)amillər müəssisənin marketinq üzrə mütəxəssisi(marketoloqu) müəssisənin istehsal etdiyi məhsulu almaq arzusunda olan əhali(alıcı,müştəri) haqqında ətraflı informasiyalar (onların yaşayış yerləri,təhsil səviyyələri,yaş xarakteristikaları,ailə strukturları,gəlirlərinin səviyyəsi,sosial vəziyyətləri vəs) toplamalıdır.

  • iqtisadi amillər-potensial alıcıların iqtisadi vəziyyətləri ətraflı araşdırılmalı və təhlil edilməlidir

  • ətraf mühit amilləri

  • sosial mədəni amillər

Reklam sahəsində nəzərdə tutulmuş və sistemləşdirilmiş perspektiv fəaliyyət öz əksini rekalm planlarında tapır.Adətən bu plan bir il müddətinə tərtib edilir.Bunun üçün ilk əvvəl, reklamın məqsədi formalaşdırılır.Onlar planın xarakteristikalarını qiymətləndirmək məqsədilə ümumi miqyasları (obyekti,subyekti,vasitələri dövrü və reklam büdcəsini) müəyyən edir.Planlaşdırmanın yekunu ,yəni son nəticəsi reklam proqramıdır.

Reklam proqramının planlaşdırılmasının əsas istiqaməti:hansı reklam fəaliyyəti hansı məhsul üçün olacaq?Reklam fəaliyyəti hansı məqsədli qrup üçün nəzərdə tutulur? Və bu fəaliyyət nə vaxt həyata keçiriləcək?və s suallara verilmiş cavablara əsasən müəyyən edilir.Planlaşdırma prosesi çoxpilləli xarakter daşıyır.Belə ki,reklamın məqsədi (əsas ideyası,onun məğzi, çatdıracağı əsas fikir və ayrıca informasiya) dəqiq, aydın və arqumentləşdirilmiş qaydada müəyyən edildikdən sonra, onun hansı reklam vasitəsinin köməyi (elan,radio ilə müraciət,kataloq,reklam məktubu) ilə verilməsinin daha yaxşı olmasının müəyyənləşdirilməsi zəruridir.

Müəssisənin ümumi strategiyası ilə bilavasitə bağlı olan reklam fəaliyyətini sistemləşdirmək üçün bazarla əlaqədar olan çox geniş əhatəli informasiyanın olması zəruridir.Bu informasiyalara aşağıdakıları aid etmək olar:bazarın bolluq(doldurulma) dərəcəsi(səviyyəsi) ,məhsulun həyat tsiklinin(dövrünün) mərhələləri,rəqiblərin fəaliyyəti,məqsədli qrupların xarakteristikası,reklam daşıyıcılarının qiymətləri və s.Bu informasiyalar bazarın tədqiqinin gedişi zamanı əldə edilir.İnformasiya texnologiyasının inkişafı və tərəqqisi ilə əlaqədar olaraq,reklamın planlaşdırılmasında marketinqin cəmləşdirilmiş informasiya sistemindən istifadə etməyə əlverişli imkan yaradır.

Əgər,reklam konsepsiyası kənarda(reklam agentliklərində yaxud məsləhətçilərin köməyi ilə) işlənib hazırlanırsa da,bu zaman zəruri olan bütün informasiyalar brifinqin hissələri formasında təqdim edilir.Lassvelin məşhur kommunikasiya tövsiyyələrini daha da inkişaf etdirən tanınmış alman alimləri E.Dixtl və X.Xerşgen aşağıdakı sualların xüsusi əhəmiyyətini qeyd edirlər:


  • Reklam nə üçün keçiriləcək(reklamın məqsədi)?

  • Nə reklamlaşdırılır(reklamın obyekti)?

  • Hansı fəaliyyətə nail olunacaq(reklamın məqsədi)?

  • Reklam kimə istiqamətləndirilib(məqsədli qrupa)?

  • Harada reklam etmək lazımdır(məqsədli sahə)?

  • Sərəncamda hansı vasitələr var(reklam büdcəsi)?

  • Hansı informasiya vasitələrindən istifadə etmək zəruridir(reklam daşıyıcıları)?

  • Reklam hansı ardıcıllıq formasında verilməlidir(reklam vasitəsi)?

  • Nə verilməlidir(reklam müraciəti)?

  • Reklam nə vaxt verilməlidir və s.

Reklam müəssisənin məqsədlərinə nail olunmasına özünün töhfəsini verməlidir.Mövcud ədəbiyyatlarda reklamın məqsədinin 2 növü qeyd edilir:



-reklamın iqtisadi məqsədi

-reklamın qeyri-iqtisadi (kommunikativ) məqsədi

Reklamın iqtisadi məqsədi bilavasitə (birbaşa) məhsul alışı ilə əlaqədardır. Reklamınkommunikativ məqsədi isə məhsulun alışına dolayı yolla istiqamətləndirilir.

Reklam planlaşdırılmasının əsas həlledici tərkib hissələrindən biri reklam büdcəsinin planlaşdırılması hesab edilir.

Reklam büdcəsinin işlənməsi.Reklam fəaliyyətinin normal və səmərəli gedişində onun büdcəsinin işlənib hazırlanması,həyata keçirilməsi və reklam proqramının qiymətləndirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.Odur ki,müəssisənin (firmanın,şirkətin) rəhbərliyi bu işə daim ciddi diqqət yetirməlidir.İqtisadi ədəbiyyatlarda reklam büdcəsinin işlənib hazırlanmasında əsasən 4 metoddan istifadə edildiyi qeyd olunur.Bunların sırasına aşağıdakılar aid edilir:

Mövcud vəsaitlərdən hesablama metodu;”Satış məbləğinə nisbətən faizlə hesablama” metodu;rəqabət bərabərliyi metodu;”məqsədlərə və vəzifələrə əsasən hesablama” metodu.

Reklam büdcəsini işləyib hazırlayarkən aşağıdakı amilləri mütləq nəzərə almaq lazımdır:


  • reklamlaşdırılacaq məhsulun həyat dövrünün hansı mərhələsində olması;

  • bazar payı;

  • reklamın tezliyi;

  • məhsulun differensiasiyası;

İqtisadçı alimlər reklam büdcəsinin müəyyən edilməsində 2 prinsipial yanaşma metodunu qeyd edirlər.Bunlar aşağıdakılardır:


  • qeyri-analitik metod .Bu metid sahibkarların əksəriyyəti tərəfindən istifadə edilir.Metodun əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki,reklam büdcəsi əsasən ötən illərin təcrübəsinə,yaxud da sadə qərarın qəbuluna əsasən müəyyən edilir.Başqa sözlə,bu metodla reklam büdcəsi müəyyən edilərkən,o, marketinqin ümumi büdcəsi ilə marketinq üzrə olan ümumi xərclərin yerdə qalan hissəsi arasındakı fərq kimi müəyyən olunur və bu –“all you can afford method” adlanır;

  • analitik metod .Bu metod reklam büdcəsi və məqsədə nail olunması arasında olan funksional əlaqənin axtarılıb tapılmasına əsaslanır.

Reklam büdcəsi işlənib hazırlandıqdan sonra müəssisə(firma) tərəfindən reklam mətnləri hazırlanır,reklam yayımı vasitələri seçilir və reklam fəaliyyəti həyata keçirilir.Son mərhələdə isə müəssisə,firma öz reklam proqramını qiymətləndirir.


Reklam işinin mahiyyəti
Reklamın yaranma tarixi çox qədimdir.Hələ eramızdan çox əvvəl reklamın ən sadə formaları mövcud olmuşdur.Belə ki?Qədim Yunanıstanda və Romada reklam elanlarını taxta lövhələrə yazır,mis və yaxud sümük üzərinə həkk edir,camaatın ən çox toplaşdığı meydanlarda və yerlərdə ucadan oxuyurdular.

“Reklam” fransızca “reclame” və latınca “reclamo” sözündən götürülmüş “qışqırıram”,”çağırıram” mənalarını verir.Bu:



  • əmtəələrin (məhsulların,məmulatların,xidmətlərin və ideyaların) istehlak xüsusiyyətləri və müxtəlif xidmət növləri haqqında informasiyadır

  • şəxsi müəssisəni (firmanı,şirkəti,təşkilatı və idarəni),ədəbiyyat və incəsənət əsərini və s populyarlaşdırmaq (məhdudlaşdırmaq )məqsədilə onlar haqqında məlumatın (informasiyanın)yayılmasıdır

XVII əsrin əvvəllərində U.Kekston(İngiltərə) və T.Renodo(Fransa) ilk çap reklamını,1611-ci ildə isə Londonda A.Qorj və U.Kon dünyada ilk reklam bürosunu yaratmışdır.

Müasir dövrdə reklamın əsas vasitələri (qəzet,jurnal,afişa,bülleten) radio,televiziya, kinomatoqrafiya, həmçinin vitrin, lövhə, işıq elanları, əmtəə bağlamaları, firma nişanları və s aiddir.

Mütəxəssislər çox haqlı olaraq ,”reklamı-ticarətin mühərriki” adlandırırlar.Hələ vaxtı ilə ABŞ-ın ən varlı və nüfuzlu adamlarından D.Rokfeller demişdir:”...biznesdə iki şey var,onlara çəkilən xərclərdə heç bir qənaətə yol vermək olmaz.Bunlar:reklam və sığortadır”

Mütəxəssislərin fikrincə reklam –insanı əvvəllər eşitmədiyi,görmədiyi,və bilmədiyi ehtiyac duymağa vadar edən məfhumdur.Bu da,reklamın marketinqdə necə mühüm rol oynadığını əks etdirir. Bu baxımdan da reklamın məqsədi marketinqin “Məhsul yaratmısansa, ona tələbat da yarat.”prinsipi ilə üst-üstə düşür.

İqtisadi reklamın inkişaf tarixi uzun bir dövrü əhatə etməklə ,onun haqqında olan bu elm də bir neçə inkişaf mərhələsini keçmişdir.Bu mərhələlərin qısa xarakteristikası reklam sisteminin konsepsiyası haqqında düzgün və əsaslandırılmış qərar çıxarmağa əlverişli zəmin yaradır.

Reklamın konsepsiyası Birinci Dünya müharibəsi dövründə, eləcə də ondan bir qədər sonra elmi cəhətdən “Kütləvi psixologiyanın” elmi müddəalarına əsaslanmışdır. O dövrdə belə hesab edilmişdir ki, “insan kütləsi”, “barabanlı reklam” adlanan hərəkətə daha tez “aldanır”, yəni ona daha tez inanır. Başqa sözlə bu yəni təkrarlanmaya əsaslanan reklam öz güclü təsirini göstərirdi.

Sonrakı mərhələdə reklam “psixoloji elmlərlə yanaşmaya” əsaslanır. Belə ki, psikofiziklər belə hesab edirlər ki, ümumiyyətlə psixoloji prosesləri kiçik elementlər halında, yəni onları ayrılıqda hissetmə qabiliyyəti, duyulmaq və emossiya (həyəcan, təəssurat, hiss) kimi düzmək olar. Həm də mütəxəssislər elmi cəhətdən sübut etmişlər ki, “qıcıqlandırıcı güc” ilə “duymaq” gücü arasında proporsional və sıxəlaqə mövcuddur. Bunu hesablamaq da mümkündür. Hələ o vaxt belə bir tipik sual verilirdi: Əgər bir səhifə boyda verilmiş hər hansı bir elana yüz nəfər insan diqqət yetirirsə, onda həmin elanın yarım səhifədə verdikdə, buna neçə nəfər insan diqqət yetirəcəkdir? O zaman belə güman edilirdi ki, reklamın ayrı-ayrı hissələrinin (ölçüləriinin, texniki və qrafik tərtibatının, yerləşdirilməsinin) təsirini ayırsaq, yəni onları izolyasiya etsək, sonradan onları yenidən birləşdirməklə reklamın təsir gücünü təhlil etmək mümkündür. Ən yaxşı elementlərin düzgün kompazisiya edilməsi arzu olunan duymanı yarada bilər.

Amma onu da qeyd etmək lazımdır ki, çoxsaylı eksperimentlərin köməyi ilə sübuta yetirilmişdir ki, “ümumiqəbuletmə” heç də ayrı-ayrı elementlərin sadəcə cəmi,yəni məcmusu deyildir. Yalnız “tam” (bütöv), yəni digərlərindən əlavə dərk etmək, qəbul etmək üçün kontekst, təcrübə, fikir, motivləşdirmə (sübutlar, dəlillər, səbəblər) də əsasdır. “Tam çoxdur, nəinki onun özünün ayrı-ayrı hissələrinin cəmi” fikri də həmin dövrdə elə buradan yaranmışdır. Bu mənada da o klassik fikir heab edilir.

“Reklamın, texniki vasitələrin və onların tətbiq edilə bilmə sahələrinin çox geniş və əhatəli formaya malik olmaları, onların öyrənilməsinə və araşdırılmasına müxtəlif yanaşmalardan istifadə etməyə imkanlar açır. Odur ki, reklam müxtəlif məqsədlərə xidmət edir və cəmiyyətin bir çox sferalarında birbaşa müdaxilə edir.”

Məşhur alman iqtisadçısı X.Şvalbe qeyd edir: ...əgər biz reklamı məcbur edirik ki, o, bizə xidmət etsin onda reklam fenomenini dərk etmək vacibdir. ən azı biz bilməliyik ki, reklam özü nədir? Əgər biz ondan fayda məqsədi ilə istifadə ediriksə , o necə olmalıdır? Maraqlı olardı ki, reklamın inkişaf tarixinə dair biz burada qısaca arayış verək. Amma bu o qədər də vacib deyil. Çünki geniş yayılmış və inanılmış bir fikrə-“reklam da bəşəriyyəti özü qədər yaşlıdır və qocadır” diqqət yetirmək kifayətdir.

Bəşər cəmiyyətinin mövcud olduğu uzun tarixi müddət ərzində reklam həmişə onun həyatında mühüm rol oynamışdır. Reklam- yalnız işgüzar sferaya, yəni iqtisadiyyatın sahələrinə deyil, həm d o cəmiyyətin bütün sahələrinə güclü təsir edir. Hətta reklam təbliğat sahəsinə də güclü müdaxilə edir. O, hər hansı bir ideyanı da müvəffəqiyyətlə də təbliğ edə bilir. Məsələn hər hansı bir siyasi partiyanı, dini təşkilayı və s.

Reklam – qeyrı güc vasitələrinin bilavasitə köməyi ilə həyata keçirilən məqsədyönlü fəaliyyət növüdür. Deməli, reklamın həmişə müəyyən və konkret məqsədi olmalıdır. Başqa sözlə reklamın əsasını dəqiq müəyyənləşdirilmiş məqsəd təşkil etməli və bu konkret məqsədə yönəldilməlidir.

Reklam – onun qarşısına qoyulmuş əsas məqsədə çatmaq üçün könüllü qəbul edilə bilən, sərbəst inkişaf etdirilən və onun daim aşılanmasını təmin edən vasitələrin köməyi ilə həyata keçirilən fəaliyyətdir, reklam mənəvi təsiretmənin bir formasıdır.

Ümumiyyətlə reklama aid olan ədəbiyyatlarda ona onlarca tərif verilmişdir. Indi onlardan bir neçəsinə nəzər salaq.



Reklam – özündə maliyyələşdirmə mənbəyi dəqiq göstərilməklə, pullu informasiya yayımı vasitələrinin yardımı ilə şəxsi olmayan əlaqə formalarını təcəssüm etdirir.(F.Kotler)

Reklam – şəxsi olmayan təklifin hər hansı pullu forması olmaqla, məlum sponsorun adından ideyanin,məhsulun və xidmətin təqdim edilməsidir. Məhsulun (xidmətin) keyfiyyətini alıcının ehtiyacları və tələbatı dilinə çevirməyə çalışan kommunikasiya formasıdır. (Baqiev Q.L., Taraseviç V.M. və X.Ann)

Reklam – bir tərəfdən məhsul istehsalçısına xidmət göstərir, informasiyanın köməyi ilə məhsulların keyfiyyətləri ilə istehlakçıları tanış edir və onun alınmasına qarşı həvəs oyadır, digər tərəfdən də çoxçeşidli məhsullar və onların xüsusiyyətləri ilə alıcıları tanış etməklə, onlara hər hansı parametrlərə (keyfiyyət, qiymət, etibarlılıq, istifadə zamanı sadələyi və s.) görə düzgün seçim aparmağa köməklik göstərir. (Puşkar M.S., Pinkasis V.A.)

Reklam – müəssisə tərəfindən alıcıların davranışlarının madifikasiyasiya edilməsində, onların diqqətini müəssisənin məhsullarına cəlb etməkdə, müəssisənin özünün müsbət obrazını yaratmaqda və onun ictimai faydalılığını göstərməkdə ən təsirli vasitə və üsuldur.(Romanov A.N.)

Reklam – müəyyən sifarişçilər tərəfindən həyata keçirilən və şəxsi olmayan ideyanı, məhsulun və xidmətin təqdimatı və hərəkət etdirilməsinin pullu formasıdır.(Qolubkov E.P.)

Reklam – maniyələşdirmə mənbəyinə malik olan, pullu informasiyanın qeyri güc vasitələrinin köməyi ilə, məlum olan konkret sponsorun adından məhsulların (xidmətlərin, ideyaların) müsbət keyfiyyətlərinin istehlakçılara aşılanmasına və bunlara qarşı onlarda maraq və həvəsin oyadılmasına, həm də müəssisənin nüfuzunun artırılmasına istiqamətləndirilmiş fəaliyyətdir, kommunikasiya formasıdır.(Axundov Ş.) Beynəlxalq ticarətdə mal dövriyyəsinin və iqtisadi-texniki əməkdaşlığın inkişafı , onun daha da genişləndirilməsi, dərinləşdirilməsi və təkmilləşdirilməsi məqsədi ilə məhsulların (xidmətlərin, ideyaların) keyfiyyətlərinin yüksəldilməsində ən təsirli vasitədir, fəaliyyətdir.

Dünyanın məşhur marketoloqlarının dilincə desək ,”reklam-kommunikasiya prosesidir”.”Reklam-məhsulların hərəkət etdirilməsi vasitəsidir”.




Nəticə və təkliflər
Bazar iqtisadiyyatı şəraitində reklam istehsalçı ilə is-tehlakçı arasında körpü və əlaqə vasitəsi olmaqla yana­şı, is-tehsalçını tanıdır, informasiya vasitəsi kimi malı təb­liğ edib, istehlakçını məlumatlandırır, ona seç­mək imka­nı verir. Bununla da o ən demokratik fə­aliy­yət sahəsi ki­mi tanınır. Buna görə də hazırda rek­lamın təşkili və onun effektivliyinin tədqiqi zəruri sayılır. Bu baxımdan da möv­zunun suallarını araşdırarkən aşağı­dakı nəticəyə gə­lib bir sıra müvafiq tövsiyyələrimizi irəli sürmüşük:

Dünya biznes sistemində reklamın mal tədavülü pro­sesində gücü və rolu böyükdür. Reklam hər cür eti­ras­­­lardan uzaq olmaqla məlumatların yazılmasında, onun qısa müd­dətdə canlı və aydın verilməsində, bədii cəhətdən tərtib edil­məsində, istehlakçılara mal və xid­mət­lər haqqında ən ye­ni və vacib məlumatların çat­dı­rıl­ma­sın­da mühüm əhə­miyyət kəsb edir. Bunları aşağıdakı kimi izah etmək olar:

1. Reklam hansı firmada tətbiq edilməsindən asılı ol­mayaraq xidmət etdiyi müəssisəyə mənfəət gətir­məli­dir. Bu məqsədlə reklam sifarişçiləri hər hansı mövzunu reklam etdirərkən əvvəlcədən optimal planlar işləyib hazırlamalı və sosioloqların qeyd etdiyi kimi bu planlar marketinqin tətbiqi istiqamətlərilə əlaqələndirilməlidir;

2. Reklam fəaliyyəti bazara mal və xidmətin təqdim olunması səviyyəsi, mal istehsalının gələcək inkişafı ilə sıxı əlaqə saxlamalıdır. Beləki, bazarda baş verən hər bir də­yi­şiklik reklamın fəaliyyətində və məzmununda özünü əks et­dirməlidir. Bu baxımdan reklamın məqsədyönlü təsiri həm məhsulun planlaşdırılması və istehsalında və həm də tica­rətdə özünü göstərməlidir.

3. Reklamın köməkliyi ilə müxtəlif tələb, pul, vəsai­ti­nə, alıcılıq qabiliyyətinə və ənənələrə məxsus olan alı­cılar üçün bazar daha rahat və anlaşıqlı olur. Özünün iqtisa­diy­yatını inkişaf etdirməyə istiqamətlənən respubli­ka­mız­da gə-ləcəkdə bazarın həcminin genişlənməsilə əla­qə­dar olaraq zəmanət müddəti artan mallar istehsal olun­­­masını nəzərə alaraq reklamın funksiyalarının in­ki­şaf et­diril­məsinə diqqət artırılmalıdır.

4. Reklam istehlakçılara təsir göstərərək bazarda tələ­bi formalaşdırmaqla yanaşı eyni zamanda onu idarə edir. Bu baxımdan reklamı istehsalçılarla istehlakçılar ara­sın­da danışıqların təşkiledicisi adlandırmaq olar. Da­ha doğrusu alimlərin göstərdiyi kimi istehsalın geniş­lən­dirilməsi müva­fiq müəssisənin reklam büdcəsi ilə əlaqə­ləndirilməlidir.

5. Reklam insanların həyatını zənginləşdirir, on­ların təcrübəsini artırır. Müasir şəraitdə reklamın aktiv­ləşdi­ril­məsi məqsədilə şəhər əhalisinə xidmət gös­təril­mə­sində bir sıra tədbirlərin həyata keçirilməsi məq­sə­də­uyğun he­sab edil­məlidir. Buna tələb olunan malları aşkar etmək, reklam qə­rar­larının qəbul edilməsi, mal mar­ka­sının düz­gün seçilməsi, ilkin reklam material­la­rının bura­xıl­ma­sı­nın təşkil edilməsi, məhsul buraxılışının plan­laşdı­rıl­ma­sın­da intensiv reklam­dan istifadə edilməsi, istehsal olunan məhsulların fərq­lən­dirilməsi, ixtisaslı kadr­ların potensial gücündən tam istifadə edilməsi və sairəni misal gös­tər­mək olar.

Ədəbiyyat siyahısı



  • “Marketinqin əsasları” F.Kotler




  • “Marketinqin əlifbası” Axundov Ş.Ə Bakı-2006




  • “Reklam haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunu




  • “Reklam” Kiçik şəxsi müəssisələrin sahibləri,müdirləri və reklam şöbəsinin əməkdaşları üçün vəsait.


O cümlədən web saytlar:
-www.firststeps.az
-www.eco.gov.az
-www.kitab.az


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə