Dərs saatlarının bölüşdürülməsi Mövzu-ların




Yüklə 1.77 Mb.
səhifə2/16
tarix14.04.2016
ölçüsü1.77 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

Keçid iqtisadiyyatlı ölkələrə Mərkəzi və Şərqi Avropanın və keçmiş SSRİ respublikalarının 28 ölkəsi aid edilir. Bəzən bu qrupa Monqoliya, Çin və Vyetnam da daxil edilir. Beynəlxalq valyuta fondu bu ölkələrdə əhalinin bir nəfərinə düşən ÜDM-un aşağı səviyyədə olmasını nəzərə alaraq, onları inkişaf etməkdə olan ölkəlr sırasına aid edir.

XX əsrin axırına bu ölkələrin payına: dünya əhalisinin 8,1% - i; dünya ÜDM-un 5,8 %-i; əmtəə və xidmətlərin dünya ixracının və idxalının 4,4 %-i düşürdü.

BİM-in obyektləri aşağıdakılardır:

-material formasında əmtəələr (xammal və ərzaq malları, hazır məhsullar, emal sənayesinin məhsulları, maşın-texniki məhsulları);

-xidmətlər (beynəlxalq injinirinq, konsaltinq, audit, lizinq, turizim, daşımalar, hesablaşmalar və s.);

-texnologiyalar ( patentli və patentsiz lisenziyalar, əmtəə nişanları);

-kapital (xarici birbaşa və portfel investisiyaları, beynəlxalq kredit);

-işçi qüvvəsi.



Mikro səviyyədə BİM-in real subyektləri (kontragentləri) aşağıdakılardır:

-firmalar;

-beynəlxalq korporasiyalar;

-sahibkarlıq ittifaqları;

-xarici-iqtisadi əlaqələrlə məşğul olan dövlət orqanları və təşkilatları;

-investisiyalar vasitəsilə quruculuqla məşğul olan beynəlxalq təşkilatlar.



Makro səviyyədə BİM-in subyektləri (kontragentləri) kimi milli hökumətlər və digər dövlət orqanları (məs. Milli Bank), habelə beynəlxalq iqtisadi təşkilatlar çıxış edirlər. Milli hökumətlər və digər dövlət orqanlarının (məs. Milli Bank) başlıca məqsdi – uyğun xarici ticarət, elmi-texniki, valyuta, vergi, investisiya siyasətləri vasitəsilə ölkənin BİM-ni tənzimləməkdir. Beynəlxalq iqtisadi təşkilatların məqsədi bu və ya digər sferada BİM-in həyata keçirilməsi üçün bütün iştirakçıların qəbul edəcəyi ümumi normativ-hüquqi bazanı işləyib hazırlamaqdır.
6.BƏB və beynəlxalq ixtisaslaşma.

.Beynəlxalq iqtisadi münasibətlərin mahiyyətini, məzmununu ifadə edən əsas kateqoriyalardan biri beynəlxalq əmək bölgüsüdür (BƏB). Dünyanın bütün ölkələri bu və ya digər səviyyədə BƏB-də iştirak edirlər, onun dərinləşməsi məhsuldar qüvələrin inkişafı ilə bağlıdır.

Əmək bölgüsü müxtəlif formalarda movcuddur. BİM beynəlxalq əmək bölgüsünü öyrənir. Klassik “müqayisəli istehsal xərcləri nəzəriyyəsi” BƏB-nün əsası kimi qiymətləndirilir. Müqayisəli istehsal xərcləri nəzəriyyəsinin əsasında müxtəlif ölkələrdə istehsal şəraitinin müxtəlif olması ideyası durur. Buna uyğun olaqaraq nəzərdə tutulur ki, hər hansı ölkədə, təbii şəraitdən asılı olmayaraq prinsip etibarilə hər bir məhsulun istehsalını təşkil etmək olar. Lakin hər hansı bir məhsulun istehsalı ilə əlaqədar xərclərin müqayisəsi belə bir qənaətə gəlməyə imkan verir ki, tələb irəli sürülən bütün məhsulların istehsalı ilə məşğul olmaqdansa, ən az məsrəf tələb edən əmtəə istehsalı ilə məşğul olmaq daha əlverişlidir. Bu məhsul (məhsullar) üzrə ixtisaslaşmaq, digər məhsulları tədavül yolu ilə xarici bazarlardan əldə etməyə imkan verir.

Əlverişli şərtlər daxilində hər hansı bir ölkənin beynəlxalq tədavül prosesində BƏB-nün üstünlüklərindən istifadə etməsi ona aşağıdakıları qazandırır:



  1. İxrac edilən əmtəə və xidmətlərin beynəlxalq və daxili qiymətləri arasında fərqdən əldə etdiyi mənfəəət;

  2. Daha ucuz idxaldan istifadə etməklə ölkə daxilində istehsalı təşkil etdiyi zaman qarşılacağı daxili xərclərə qənaət.

BƏB-nün inkişafının əsas istiqaməti beynəlxalq ixtisaslaşmanın (Bİ) və beynəlxalq kooperativləşmənin (BK) genişlənməsi olmuşdur. Bİ və BK BƏB-nün formalarıdır və onun mahiyyətini əks etdirirlər.

Bİ-nın inkişafı və dərinləşməsi bir çox ölkələri istehsalın bütün sahələrinin inkişaf etdirilməsi kimi çox çətin bir məsələnin həllindən azad edir və müəyyən növ məhsulların istehsalına öz güclərini cəmləşdirməyə və ixtisaslaşmağa imkan verir.

Müqayisəli xərclər nəzəriyyəsi vasitəsilə hər hansı bir əmtəənin istehsalı zamanı yalnız bir ölkənin digər olkəyə nisbətən mütləq üstünlüyə malik olması şəraitində deyil, hətta bu üstünlüyün olmadığı şəraitdə də ixtisaslaşmanın əlverişli olması sübut edilir.

Xərclərin beynəlxalq səviyyəsindən aşağı olan xərclərlə heç bir məhsil istehsal etmək mümkün omadığı hallarda belə, müəyyən bir məhsul üzrə bu orta səviyyənin aşılması ən minimal olacaqdır. Digər məhsullara çəkilən xərclərlə müqayisədə daha əlverişli olan məhz bu məhsulun istehsalı üzrə ixtisaslaşmaq lazımdır.

İstehsalın beynəlxalq ixtisaslaşması (İBİ) iki istiqamətdə: - istehsal və ərazi üzrə inkişaf edir. İstehsal üzrə istiqamətin aşağıdakı növləri mövcuddur:


  1. sahələrarası ixtisaslaşma;

  2. sahədaxili ixtisaslaşma;

  3. ayrı-ayrı müəssisələrin ixtisaslaşması;

Ərazi üzrə İBİ-sı özündə dünya bazarı üçün ayrı-ayrı məhsullar və onların hissələrinin istehsalı üzrə ixtisaslaşan a)ayrı-ayrı ölkələri; b)ölkə qruplarını; c)regionları birləşdirir.

İstehsalın beynəlxalq ixtisaslaşmasının əsas növlərinə aşağıdakılar aid edilir:



  1. Əşya üzrə ixtisaslaşma (məhsul istehsalı);

  2. Hissə üzrə ixtisaslaşma (məhsul hissələrinin istehsalı);

  3. Texnoloji və ya mərhələ üzrə ixtisaslaşma ( yəni, ayrı ayrı texnoloji proseslərin, məsələn, yığma, qaynaq, rəngləmə və s.-nin həyata keçirilməsi).

Müəssisələrin getdikcə ümumi istehsalın ayriı-ayrı texnoloji prosesləri ilə məşğul olması, son məhsulun tərkib hissəsinin buraxılması və onun digər əlaqəli müəssisələrə ötürülməsi sənayedə əmək bölgüsünün dərinləşməsini səciyyələndirir. Bu da kooperativləşmə prosesinin sürətlənməsinə imkan verir.

İstehsalın beynəlxalq kooperasiyası əməkdaşlığın müxtəlif sferalarını əhatə edir:



  1. İstehsal-texnoloji əməkdaşlıq (lisenziyaların ötürülməsi və mülkiyyət hüququndan istifadə; layihələrin işlənib hazırlanması; standartlaşdırma, unifikasiya, strtifikatlaşdırma və s.);

  2. Kooperativləşmədən alınan məhsulların satışı ilə əlaqədar ticarət-iqtisadi proseslər;

  3. Texnikaya satışdan sonrakı qulluq.

Əlavələr


Cədvəl 1.

Sənaye ölkələri və onların qruplarda iştirakı



Ölkələr

“Böyük səkkizlik”

İqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf Təşkilatı (İƏİT)

Avropa İttifaqı



Şimali Amerika azad ticarət zonası

(NAFTA)


Avstraliya




+







Avstriya




+

+




Andorra













Almaniya

+

+

+




ABŞ

+

+




+

Baham adaları













Böyük Britaniya

+

+

+




Belçika




+

+




Qrenlandiya













Gibraltar













Yaponiya

+










Yeni Zelandiya




+







Yunanıstan




+

+




Danimarka




+

+




İrlandiya




+

+




İslandiya




+

+




İspaniya




+

+




İtaliya

+

+

+




İsveçrə




+







İsveç




+







Kanada

+

+




+

Lüksemburq




+

+




Men.adaları




+







Meksika




+




+

Niderland




+







Nopveç




+







Normand adaları













Portuqaliya




+







San-Marino













Farer adaları













Finlandiya




+

+




Fransa

+

+

+



*İƏİT-na qeyd edilən ölkələrdən başqa Türkiyə, Meksika, Cənübi Koreya, Çexiya, Macarıstan, Polşa da daxildi.

*Böyük səkkizliyə Rusiya da daxildir

Cədvəl 2.

Keçid iqtisadiyyatlı ölkələr və onların qruplarda iştirakı.


Ölkələr

Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri

Vışeqrad dördlüyü

Avropa İttifaqı

(Aİ)

MDB

GUAM


Azərbaycan










+

+

Albaniya

+













Belarusiya

+







+




Bosniya və hersoqovina

+













Bolqariya

+




+







Özbəkistan










+




Horvatiya

+













Yuqoslaviya

+













Gürcüstan










+

+

Qazaxstan










+




Qırğızıstan










+




Makedoniya
















Macarıstan

+

+

+







Moldova










+

+

Monqolustan
















Latviya

+




+







Litva

+




+







Sloveniya

+













Slovakiya

+

+

+







Polşa

+

+

+







Rumıniya

+




+







Rusiya

+







+




Ukrayna

+







+

+



















Türkmənistan










+




Tacikstan










+




Çexiya

+

+

+







Estoniya

+




+







Ermənistan










+



Cədvəl 3


Əhalinin bir nəfərinə düşən gəlir səviyyəsinə görə ölkələrin klassifikasiyası*


Gəlir səviyyəsi

Ölkələr

Yüksək gəlir səviyyəsinə malik

( ildə 12-43 min doll.)



*İƏİT-na üzv ölkələr

*Səudiyyə Ərəbistanı

*İsrail

*Sinqapur



*Syanqan(Qonkonq)

*Kuveyt


*Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri

Orta gəlir səviyyəsinə malik

(ildə 545 doll.-12 min doll)



*Yüksək orta səviyyədə gəlirə malik olan ölkələr (4 min doll.-12 min doll.) -37 Ölkə

*Aşağı orta səviyyədə gəlirə malik olan ölkələr (545 doll.- 4 min doll.) -17 ölkə



Aşağı səviyyədə gəlirə malik

(ildə 545doll. aşağı)



*42 ölkə




  • verilənlər 1997-ci ilə aiddir.

  • Yalnız əhalisi 1 mln.nəfər və daha çox olan ölkələr daxil edilmişdir.

Cədvəl 4

İnkişaf etməkdə olan ölkələrin bir sıra qruplarının tərkibi




Afrika ölkələri

(Saxaradan cənubdakı ölkələri nəzərə almadan)


Saxaradan cənubdakı ölkələr


Enerji ixrac edən ölkələr


Yeni sənaye ölkələri (YSÖ)



Ən aşağı inkişaf səviyyəsində olan ölkələr.

Botsvana

Əlcəzair


CAR

Lesoto


Liviya

Mavrikiya

Marokko

Misir


Namibiya

Reyunyen


Svazilend

Seyşel adaları

Tunis



Anqola

Benin


Burkina Faso

Burundi


Cibuti

Çad


Qabon

Qambiya


Qana

Qvineya


Qvineya

Bissau


Zair

Zambiya


Zimbabve

Kabo Verde

Kamerun

Keniya


Komor adaları

Konqo


Kot d”İvuar

Liberiya Mavritaniya

Madaqaskar

Malavi


Mali

MAR


Mozambik

Niger


Nigeriya

Ruanda


San Tome və Prinsipi

Seneqal


Somali

Sudan


Syerra Leone

Tanzaniya

Toqo

Uqanda


Ekvator Qvineyası

Eritreya


Efiopiya



Anqola

Bahreyn


Bruney

BƏƏ*


Əlcəzair*

İndoneziya*

İrak*

İran*


Qabon*

Qətər*


Konqo

Küveyt*


Liviya*

Nigeriya*

Oman

Səudiyyə Ərəbistanı*



Trinidasd və Tobaqo

Venesuela*




YSÖ1

Cənubi Koreya

Tayvan

Syanqan


Sinqapur

Argentina

Braziliya

Meksika
YSÖ2

İndoneziya

Malayziya

Filippinlər

Tailand


Venesuela

Kolumbiya

Peru

Uruqvay


Çili

Anqola

Banqlqdeş

Benin

Butan


Burkina Faso

Burundi


Cibuti

Çad


Əfqanıstan

Haiti


Zair

Zambiya


Yəmən

Qambiya


Qərbi Samoa

Qvineya


Qvineya

Bissau


Kiribati

Komor adaları

Laos

Lesoto


Liberiya

Madaqaskar

Malavi

Mali


Maldivlər

Mavritaniya

MAR

Mozambik


Myanma

Nepal


Niger

Ruanda


Syerra Leone

Solomon adaları

Somali

Sudan


Tanzaniya

Toqo


Tavalu

Uqanda


Ekvator Qvineyası

Eritreya


Efiopiya

Vanuatu

*OPEK-ə üzv-ölkələr.

Məşğələ üçün suallar.

1.BİM fənninin predmetini və tərkib hissələrini izah edin.

2.BİM fənni nəyi öyrənir?

3.BİM-in mexanizmlərinə nələr daxildir?

4.BİM fənninin quruluşuna nələr daxildir?

5.Dünya təsərrüfatının formalaşması mərhələlərini səciyyələndirin.

6.Dünya iqtisadiyyatı inkişafının müasir mərhələsini səciyyələndirin.

7. Dünya təsərrüfatının müasir problemlərini izah edin.

8.Dünya iqtisadiyyatının əsas subyektlərini sayın.

9.Ölkələrin sənaye ölkələri qrupunda birləşməsinin ümumi meyarları hansılardır?

10.İnkişaf etməkdə olan ölkələrin iqtisadi inkişafının əsas xüsusiyyətlərini səciyyələndirin.

11.Keçid iqtisadiyyatlı ölkələrin iqtisadi inkişaflarında ümumi xüsusiyyətləri səciyyələndirin.

Əlavələr


Cədvəl 1.

Sənaye ölkələri və onların qruplarda iştirakı



Ölkələr

“Böyük səkkizlik”

İqtisadi əməkdaşlıq və inkişaf Təşkilatı (İƏİT)

Avropa İttifaqı



Şimali Amerika azad ticarət zonası

(NAFTA)


Avstraliya




+







Avstriya




+

+




Andorra













Almaniya

+

+

+




ABŞ

+

+




+

Baham adaları













Böyük Britaniya

+

+

+




Belçika




+

+




Qrenlandiya













Gibraltar













Yaponiya

+










Yeni Zelandiya




+







Yunanıstan




+

+




Danimarka




+

+




İrlandiya




+

+




İslandiya




+

+




İspaniya




+

+




İtaliya

+

+

+




İsveçrə




+







İsveç




+







Kanada

+

+




+

Lüksemburq




+

+




Men.adaları




+







Meksika




+




+

Niderland




+







Nopveç




+







Normand adaları













Portuqaliya




+







San-Marino













Farer adaları













Finlandiya




+

+




Fransa

+

+

+



*İƏİT-na qeyd edilən ölkələrdən başqa Türkiyə, Meksika, Cənübi Koreya, Çexiya, Macarıstan, Polşa da daxildi.

*Böyük səkkizliyə Rusiya da daxildir

Cədvəl 2.

Keçid iqtisadiyyatlı ölkələr və onların qruplarda iştirakı.


Ölkələr

Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri

Vışeqrad dördlüyü

Avropa İttifaqı

(Aİ)

MDB

GUAM


Azərbaycan










+

+

Albaniya

+













Belarusiya

+







+




Bosniya və hersoqovina

+













Bolqariya

+




+







Özbəkistan










+




Horvatiya

+













Yuqoslaviya

+













Gürcüstan










+

+

Qazaxstan










+




Qırğızıstan










+




Makedoniya
















Macarıstan

+

+

+







Moldova










+

+

Monqolustan
















Latviya

+




+







Litva

+




+







Sloveniya

+













Slovakiya

+

+

+







Polşa

+

+

+







Rumıniya

+




+







Rusiya

+







+




Ukrayna

+







+

+



















Türkmənistan










+




Tacikstan










+




Çexiya

+

+

+







Estoniya

+




+







Ermənistan










+



Cədvəl 3


Əhalinin bir nəfərinə düşən gəlir səviyyəsinə görə ölkələrin klassifikasiyası*


Gəlir səviyyəsi

Ölkələr

Yüksək gəlir səviyyəsinə malik

( ildə 12-43 min doll.)



*İƏİT-na üzv ölkələr

*Səudiyyə Ərəbistanı

*İsrail

*Sinqapur



*Syanqan(Qonkonq)

*Kuveyt


*Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri

Orta gəlir səviyyəsinə malik

(ildə 545 doll.-12 min doll)



*Yüksək orta səviyyədə gəlirə malik olan ölkələr (4 min doll.-12 min doll.) -37 Ölkə

*Aşağı orta səviyyədə gəlirə malik olan ölkələr (545 doll.- 4 min doll.) -17 ölkə



Aşağı səviyyədə gəlirə malik

(ildə 545doll. aşağı)



*42 ölkə




  • verilənlər 1997-ci ilə aiddir.

  • Yalnız əhalisi 1 mln.nəfər və daha çox olan ölkələr daxil edilmişdir.

Cədvəl 4

İnkişaf etməkdə olan ölkələrin bir sıra qruplarının tərkibi




Afrika ölkələri

(Saxaradan cənubdakı ölkələri nəzərə almadan)


Saxaradan cənubdakı ölkələr


Enerji ixrac edən ölkələr


Yeni sənaye ölkələri (YSÖ)



Ən aşağı inkişaf səviyyəsində olan ölkələr.

Botsvana

Əlcəzair


CAR

Lesoto


Liviya

Mavrikiya

Marokko

Misir


Namibiya

Reyunyen


Svazilend

Seyşel adaları

Tunis



Anqola

Benin


Burkina Faso

Burundi


Cibuti

Çad


Qabon

Qambiya


Qana

Qvineya


Qvineya

Bissau


Zair

Zambiya


Zimbabve

Kabo Verde

Kamerun

Keniya


Komor adaları

Konqo


Kot d”İvuar

Liberiya Mavritaniya

Madaqaskar

Malavi


Mali

MAR


Mozambik

Niger


Nigeriya

Ruanda


San Tome və Prinsipi

Seneqal


Somali

Sudan


Syerra Leone

Tanzaniya

Toqo

Uqanda


Ekvator Qvineyası

Eritreya


Efiopiya



Anqola

Bahreyn


Bruney

BƏƏ*


Əlcəzair*

İndoneziya*

İrak*

İran*


Qabon*

Qətər*


Konqo

Küveyt*


Liviya*

Nigeriya*

Oman

Səudiyyə Ərəbistanı*



Trinidasd və Tobaqo

Venesuela*




YSÖ1

Cənubi Koreya

Tayvan

Syanqan


Sinqapur

Argentina

Braziliya

Meksika
YSÖ2

İndoneziya

Malayziya

Filippinlər

Tailand


Venesuela

Kolumbiya

Peru

Uruqvay


Çili

Anqola

Banqlqdeş

Benin

Butan


Burkina Faso

Burundi


Cibuti

Çad


Əfqanıstan

Haiti


Zair

Zambiya


Yəmən

Qambiya


Qərbi Samoa

Qvineya


Qvineya

Bissau


Kiribati

Komor adaları

Laos

Lesoto


Liberiya

Madaqaskar

Malavi

Mali


Maldivlər

Mavritaniya

MAR

Mozambik


Myanma

Nepal


Niger

Ruanda


Syerra Leone

Solomon adaları

Somali

Sudan


Tanzaniya

Toqo


Tavalu

Uqanda


Ekvator Qvineyası

Eritreya


Efiopiya

Vanuatu

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə